THE HELLENIC LINK, Inc.

Member Update- BULLETIN

Editorial Committee: Ahilleas Adamantiades, Alex Economides, Maria-Eleftheria Giatrakou, Dean C. Lomis, Katherine Efthymiatou-Stabile, Contributing Editor: Evangelos Calamitsis, Acting Editor: Constantine Efthymiou

No. 101, June, 2012

A Necessary Explanation Owed to  the Hellenic Link Members

The Hellenic Link Bulletin is asking the HL members for forgiveness of the belated circulation of the present issue caused by a recent illness that required extensive hospitalization of the Bulletin’s Acting Editor. While we are deeply sorry for this inconvenience, we wish also to express our sincere thanks and gratitude to the members and co-workers, who made extra efforts in this trying period to fulfill their commitment to their Hellenic Link Projects to which consistently they have been making significant contributions.

Professor Dimitrios Oreopoulos Transcends to Eternity

With profound sorrow we bring to the members of the Hellenic Link and our readers the announcement that HL Board Member, Advisory Council on Greek Education Member, and Contributing Editor of this Bulletin Dimitrios Oreopoulos, M.D., Ph.D., has passed away. The sad news came to us in the following message from Mrs. Nancy Oreopoulos, who highlights in it his life, outstanding career and his courageous encounter with terminal illness:

It is with deep sadness that we announce the passing of Dr. Dimitrios Oreopoulos M.D.(Athens), Ph.D.(Belfast), FRCPC, FACP, FRCP(Glasgow). He passed away peacefully April 25, 2012 at Etobicoke General Hospital after a courageous battle with cancer. Born: May 24, 1936 in Alexandroupolis, Greece.

Visitors will be received at the Glendale Visitation Centre: 1810 Albion Road, Toronto M9W 5T1 Sunday, April 29, 2012 (2:00 pm – 4:00 pm and 6:00 pm – 9:00 pm) and Funeral Mass at Prophet Elias Church 1785 Matheson Blvd., Mississauga, Monday, April 30, 2012 (10:00 am – 11:00 am), Burial: Glenview Memorial Gardens 7541 Highway #50, Woodbridge, ON L4L 1A5

In lieu of flowers, please make donations to Princess Margaret Hospital / William Osler Health Centre – Etobicoke Site / Kidney Foundation of Canada / Prophet Elias Church
or the Dimitrios Oreopoulos’ charity for indigent patients: “Humane Medicine Journal Inc.”

A memorial page will honor the memory of Dr. Dimitrios Oreopoulos. Loving father, husband, mentor, innovator and humanitarian.

http://www.facebook.com/DGOreopoulos

Sincerely,

Nancy Oreopoulos

The President of the Hellenic Link responded with the following message of condolences:

April 30, 2012

Mrs. Nancy Oreopoulos                                                                                                                              Etobikoke, Ontario, Canada

Dear Mrs. Oreopoulos:

It was with  deep sense of grief that we have learned from your message that our precious friend and co-worker Dimitrios has passed away. For me and for our colleagues in the Hellenic Link, Inc. he was a source of lively wisdom, moral support and inspiration that always strengthened us during the course of our long brotherly cooperation. Now, without his presence and concerned input, we feel poorer, indeed.

May God repose his soul and his memory be eternal!

We share your pain for his loss and pray to God that He soothes it by offering you and all members of your admirable family abiding consolation. We praise with admiration his great and diverse accomplishments in life: in raising with you a wonderful family; in using his extraordinary scientific and professional skills to profoundly benefit a multitude of suffering fellow-human beings as well as to upgrade a host of mentored peers; in practicing his Greek Orthodox Faith with exemplary love towards everyone. Dimitrios has left behind a rich legacy for his children and grand children to be proud of; and to a much broader circle of people, whose life he touched,also an obliging legacy “to do likewise,” emulating his altruistic benevolent commitment!

With the deepest esteem, love and gratitude,

Until we meet again, we bid dearest Dimitrios Godspeed!

For the Hellenic Link, Inc.,

Costas Efthymiou, Ph. D.

President

The BOD and Advisory Council Members of the HL, unable to join Dimitrios’ family at the funeral rites, decided to send in lieu of flowers a donation to the charity of his creation and choice; “ Humane Medical Journal, Inc.” (200 Elizabeth Str., 6 EN room 214, Toronto, Ontario, Canada M5G 2C4). We are informed that in addition to studying and writing about issues of ethical care of patients, this Journal quietly helps underprivileged patients to cover the costs of medications, transportation, or other things they cannot afford. In addition, this Charity funds nursing and medical student scholarships (especially the Greek Medical students who belong to the Hellenic Medical Association of Toronto).

The Bulletin suggests to those who wish to honor the memory of Dr. Oreopoulos to make their donation to this or one of the other charities mentioned above in the message of Mrs. Oreopoulos .

Recent Hellenic Link Activities in the Field of Hellenic Education

We are pleased to report progress in the following projects, all concerned with pivotal needs of Hellenic Education in America:

• The ad hoc collaborative Task Force of Educators, formed under the auspices of the Hellenic Link, Inc.(Bull.No.90, October 2010), has continued its concerted effort to develop National Standards for the teaching of Modern Greek in the United States of America. The TF, coordinated by Dr. Vasiliki Tsigas-Fotinis, was an active participant at the 2011 Annual Conference of the American Council of Teachers of Foreign Languages (ACTFL), held in Denver CO last November. In a substantive interaction between ACTFL and TF, it was decided to reorient the basic structure of the “Standards’ from the basis of school grades K through 16 to three proficiency ranges of language learners: the novices, the intermediate, and the advanced learners. The TF immediately started to revise its drafted document to conform to the new, more flexible and functional pattern. Following the November Conference, the TF planned a series of working sessions at different locations in the country, for the advancement and completion of its mandated task. Thus, a meeting was held at Wilmington. DE during the weekend of March 8-10, 2012 . As very helpful host for this meeting served the Odyssey Charter School which as previously reported, contributes to the work of the TF with educators/members on its teaching staff. The main purpose of this meeting was to review and revise the working draft of the Standards Document with the able guidance and assistance of Dr. June K. Phillips, Dean Emeritus, College of Arts & Humanities, Weber State University and former President of the ATCFL, as well as of staff members of the Department of Education of the State of Delaware. Another goal was to use the occasion to familiarize Greek teachers working in the tri-state area of DE/PA/NJ with the scope of the National Standards and the task of the TF on Modern Greek.

A TF meeting in Madison, WI on April 26-29, coincided with the Annual Conference of NCOTCL (National Council of Less-Taught Languages). There, the TF reviewed and edited its Standards Document and its appended Modern Greek Teaching Scenarios, and updated its Timeline and goals. The Document, already in an advanced and plausible stage of development was further “tuned” for successive submissions to teams of Reviewers and “Modern Greek Council of Advisors” for corrections, enrichment and finalization. This process is already taking place.

At the NCOTCL Conference, members of the TF participated in a panel for the Modern Greek Language.

Still, another working session was scheduled for June 8-10, 2012 at Stanford University, where the 1^st National Conference of MGLTA (Modern Greek Language Teachers Association) will take place. The TF work again will be assisted by ACTFL.

The finished Standards Document, as received from the Council of Advisors, will be posted for feedback commentary by the professional community and the community at large on the websites of the Hellenic Link, Inc. and of other Associations during the summer. Also, early in the summer,

the TF will submit the Document to ACTFL for approval at its Annual Conference, to be held in Philadelphia PA, November 16-18, 2012.

The TF is preparing to invite to the Philadelphia Conference as many Greek teachers as possible. For this purpose, they have composed an informational brochure, which will be also used at the ACTFL Conference to kick off a broader public effort in support of Modern Greek learning.

The brochure and the public campaign will be set off with the motto: “Modern Greek: A Living Classic.” In support of this TF most worthy effort, we offer to our readers a preview of their brochure below in this Bulletin as an attachment.

The anticipated approval of the “National Modern Greek Standards” by ACTFL will mark the successful completion of the Task Force Mission.

• The Advisory Council generates a new study-group to advance Hellenic Education in America

While the eventual introduction of Modern Greek to American Schools comes closer with fair speed thanks to the positive interaction between the  TF and the ACTFL, the Greek community at large along with the community of Greek educators remain gravely concerned about the lack of a steady and credible source of qualified Greek teachers for Greek schooling in America. It is relevant to note that the dispatch of teachers on short-term assignment by the Greek Ministry of Education, the

usual  albeit meager source, has been drastically curtailed under the problematic fiscal conditions currently prevailing in Greece without promise for an early resolution. On the other hand, it is a fact that none of over 80 US/Canadian universities and colleges sponsoring Hellenic Studies has an academic program to train certified teachers of Modern Greek language and culture! In response to this glaring need, the HL Council consistent with its long-term policies and developmental activities has decided at one of its recent meetings to tackle the issue within the limits of the Hellenic Link capabilities. The Council activated a sub-committee consisting of its own members to initiate a detailed study of the factors and parameters bearing on the introduction and viability of a relevant interdisciplinary academic program of teacher training in the present economic and academic environment of the U.S. Members of this study-group include competent academic administrators and faculty.

The Bulletin wishes to thank the members of the Council for their most meaningful undertaking and wish them every success in carrying on. We remind our readers of a similar endeavor undertaken

a few years back by the Council, led by the late Dr. Alice Scourby. That dedicated effort based on a grant proposal did not meet with success. We hope and pray that the new effort, in due course, will increase awareness and proactive interest in the community to become involved and do its part in  upgrading the structure of Hellenic Education in the country as vitally needed.

• In another major generic project: “Modular Teaching of Hellenic Cultural Themes,” the Advisory Council has focused its endeavors to materialize first the instructional unit: “Byzantium: the missing link for understanding the history of Western Civilization,” a topic deemed to be covered scantily in the curricula of Greek as well as of U.S. schools. The purpose of this specific undertaking is to develop a Resource Guide for teacher and student- use in high and middle schools (grades 6-12). Two key characteristics of the Guide being developed are: the use of documented research to support the teaching content and the latter’s relevance to national and state subject-area standards (such as the Common Core, established by the U.S. Department of Education). To co-author this innovative Guide have been invited experts, well versed in the history and accomplishments of the Byzantine Civilization, and experienced educators with appropriate pedagogical grounding teaching in U.S. schools. On last report, a number of authors have agreed to contribute to the project under the guidance of Dr. Constantine Hatzidimitriou, a Byzantine scholar with the Department of Education of the City of New York and a member of the Advisory Council of HL. In addition to members of the Advisory Council, scholars of the Hellenic Research Foundation, of the US/Canadian academic communities and of the U.S. Byzantine Studies Association, together with U.S classroom-educators are converging to produce the Guide  which, we are firmly convinced, will represent an original educational aid of immense cultural significance. In view of the educational importance and the size of the overall project, it is hoped that governmental agencies and benevolent foundations will be interested in supporting its development and completion.

On the educational developments reported above, the Hellenic Link, Inc. is exceedingly happy to observe that its persistent, over the years, pioneering efforts to nurture a culture of voluntary collaborations among fellow-Hellene Professionals has started bearing fruits for the common ethnic and national good. Let us all be grateful to those begetting this cultural renaissance and be ready to follow in the roads being opened for a lasting future.

CJE

—————————————————————————————————————

CLICK HERE TO DOWNLOAD

PDF BROCHURE

ON

NATIONAL STANDARDS

 FOR MODERN GREEK

 LANGUAGE EDUCATION

—————————————————————————-

On-Line Course in Modern Greek Offered Free

In cooperation with the Institute for Language and Speech Processing (ILSP)/

“Athena” Research  Center, the Hellenic Link, Inc. is offering as a service to the community a series of Greek language lCATIONessons on its Web site: http://www.helleniclink.org ( on a 24/7 schedule)

On the home page of the site, upper left corner, click on “Learning Greek,”

to be introduced to a series of fifteen lessons of the filoglossia+ courseware.

Please inform anyone who would be interested in learning Greek of this service.

THE HELLENIC LINK,  Inc.

A NON PROFIT CULTURAL AND SCIENTIFIC ASSOCIATION

OF HELLENES AND PHILHELLENES

INCORPORATED IN DELAWARE

Suite No. 278, 38-11 Ditmars Blvd, Astoria, New York 11105

Web Site: http://www.helleniclink.org Email: info@helleniclink.org

Contact Telephone: (718) 217- 0430

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: ΜΙΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Βασίλης Καρασμάνης

Οι σκέψεις που ακολουθούν είναι προϊόν ενός προβληματισμού των τελευταίων 15-20 χρόνων σε σχέση με το πρόβλημα της γέννησης του ελληνικού πολιτισμού. Από τις παλαιές αντιλήψεις Γερμανών λογίων περί του «ελληνικού θαύματος» μέχρι διάφορες ‘σύγχρονες’ απόψεις που υποστηρίζουν την έλλειψη πρωτοτυπίας του ελληνικού πολιτισμού και υπερτονίζουν τις οφειλές των Ελλήνων σε παλιότερους πολιτισμούς πολλά έχουν γραφεί. Ωστόσο το πρόβλημα της γέννησης του ελληνικού πολιτισμού παραμένει και συνεχίζει να είναι ένα από τα δυσκολότερα ιστορικά αλλά και θεωρητικά προβλήματα. Είναι κοινός τόπος να λέμε ότι ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός στηρίχθηκε πάνω στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Θεωρούμε ότι σε κάποια μικρή χρονική περίοδο, από τα τέλη του εβδόμου αιώνα π.Χ. έως και τον έκτο αιώνα π.Χ., σε ένα μικρό μέρος της Μεσογείου πραγματοποιήθηκαν από τον μικρό ελληνικό λαό επιτεύγματα που σφράγισαν όλο τον μετέπειτα παγκόσμιο πολιτισμό, όπως η φιλοσοφία, η επιστήμη, τα μαθηματικά, το αλφάβητο, η τέχνη, το θέατρο, η λογοτεχνία, η πολιτική, η ιστορία, ο αθλητισμός και άλλα. Υπάρχουν όμως και μελετητές που θεωρούν ότι όλα σχεδόν τα παραπάνω (με πιθανή εξαίρεση το θέατρο) τα βρίσκουμε – σε μια πρώιμη ίσως μορφή τους – και σε προελληνικούς πολιτισμούς. Τελικά, πράγματι οφείλουμε στους Έλληνες όλα αυτά; Ποιό είναι το χρέος των Ελλήνων στους παλαιότερους πολιτισμούς και ποια η δική τους πρωτοτυπία; Υπάρχει κάτι, κάποιος παράγοντας, η εμφάνιση του οποίου στην ελληνική κοινωνία να προκάλεσε την άνθιση σε όλους αυτούς τους τομείς; Θα προσπαθήσω να δώσω κάποιες πρώτες απαντήσεις και ελπίζω ότι οι αυτές σκέψεις, αν αποδειχθούν γόνιμες, θα εξελιχθούν σε ένα ευρύτερο ερευνητικό πρόγραμμα που θα συνεισφέρει σημαντικά στην ερμηνεία του φαινομένου του ελληνικού πολιτισμού.

* * *

Ένας παλαιός λόγιος ο H. D. F. Kitto, στην εισαγωγή του βιβλίου του Οι Έλληνες[1] γράφει: «Σε κάποιο μέρος μέρος του κόσμου που που από αιώνες είχε αναπτύξει πολιτισμό, και αρκετά υψηλό, εμφανίστηκε σταδιακά ένας λαός, όχι πολυπληθής, όχι πολύ ισχυρός, ούτε με κάποια καλή οργάνωση, που είχε μια τελείως διαφορετική αντίληψη για την ανθρώπινη ζωή, και που για πρώτη φορά έδειξε το σκοπό του ανθρώπινου πνεύματος». Τι εννοεί ο Kitto; Ποιος είναι ο σκοπός του ανθρώπινου πνεύματος; Ανεξάρτητα όμως της απάντησης στα παραπάνω ερωτήματα, ένα πράγμα είναι βέβαιο. Ότι το βασικό χαρακτηριστικό των πρώτων Ελλήνων φιλοσόφων και επιστηνόνων είναι ο ορθολογισμός.

Οι Ίωνες φυσικοί φιλόσοφοι πρώτοι ανακάλυψαν τον κόσμο της θεωρητικής σκέψης αντικαθιστώντας το μύθο με τον λόγο.  Ο ορθολογισμός τους συνίσταται κυρίως  στο γεγονός ότι για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία μυθικές εξηγήσεις αντικαταστάθηκαν από θεωρία υποστηριζόμενη από επιχειρήματα. Η γέννηση της επιστήμης και της φιλοσοφίας στην αρχαία Ελλάδα σημαδεύεται, από την άρνηση της διάκρισης ανάμεσα σε δύο είδη γνώσης, την εμπειρική και την θεϊκή ή αποκαλυπτική, και αντίστοιχα σε δύο επίπεδα ύπαρξης, το φυσικό και το υπερφυσικό. Με τους πρώτους Έλληνες φιλόσοφους το υπερφυσικό επίπεδο καταργείται και γίνεται προσπάθεια να εξηγηθεί ο κόσμος χωρίς αναφορά σε θεϊκές και υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά με βάση ενιαίες φυσικές αρχές.  Έτσι οντολογία, κοσμολογία και αστρονομία βρίσκονται σε αδιάσπαστη ενότητα.  Το πέρασμα από τη μυθική στην επιστημονική εξήγηση χαρακτηρίζεται από τα εξής: α) φυσικές κανονικότητες ή νόμοι, χρησιμοποιούνται αντί της θεϊκής βούλησης και του υπερφυσικού για να εξηγηθεί η φύση και τα φαινόμενα.  β) Η γέννηση και σύσταση του κόσμου ανάγεται σε φυσικά στοιχεία και τις μεταβολές τους.  γ) Η εξήγηση του κόσμου συνοδεύεται από κοσμικά μοντέλα, τα οποία, αντίθετα από τις μυθικές εξηγήσεις, σχηματίζονται από γεωμετρικά σχήματα.

Αν ανθρωπόμορφοι, ζωόμορφοι ή άλλου είδους θεοί είναι τα αίτια του κόσμου και των φυσικών φαινομένων, τότε και οι μορφές που χρησιμοποιούνται στις μυθικές εξηγήσεις είναι αντίστοιχες. Έτσι ο Άτλας κρατά στις πλάτες του τη γη, οι διάφοροι αστερισμοί είναι άνθρωποι, ζώα ή αντικείμενα που οι θεοί τα έστειλαν εκεί, κλπ.  Αντίθετα, με την υπαγωγή του υπερφυσικού στο φυσικό και την τάση για εύρεση φυσικών κανονικοτήτων, οδηγούμαστε στη χρήση απλών γεωμετρικών μορφών και σχημάτων για την εξήγηση του κόσμου.  Έτσι η κοσμογονία και κοσμολογία των πρώτων Ελλήνων φυσικών φιλοσόφων δένεται αδιάσπαστα με τη μαθηματική (γεωμετρική) αστρονομία.  Η προηγμένη βαβυλωνιακή αστρονομία ήταν μάλλον αστρολογία και εξαντλείτο σε συστηματικές παρατηρήσεις αστέρων και πίνακες  καταγραφής ανατολής και δύσης αστέρων. Δεν υπήρξε προσπάθεια να βρεθεί μοντέλο εξήγησης των ουρανίων σωμάτων μέσω κανονικών και ομοιόμορφων κινήσεων.  Η ελληνική αστρονομία προχωρεί σε τέτοιες εξηγήσεις του κόσμου μέσω γεωμετρικών μοντέλων. Όχι μόνο αυτό, αλλά οι πρώτοι φιλόσοφοι στηρίζουν τα κοσμολογικά τους μοντέλα στην παρατήρηση και τα υποστηρίζουν μέσω επιχειρημάτων.

Η χρήση επιχειρημάτων είναι το σημαντικότερο στοιχείο του ορθολογισμού των πρώτων Ελλήνων φιλοσόφων και επιστημόνων και η κυριότερη ίσως προσφορά τους στον ανθρώπινο πολιτισμό. Οι απόψεις, τους ανεξάρτητα από το πόσο τις θεωρούμε αληθείς ή όχι, υποστηρίχτηκαν από επιχειρήματα και στηρίχτηκαν πάνω στην εμπειρία. Αλλά, όπως άλλωστε υποστηρίζει και ο Αριστοτέλης, κάθε απόδειξη, κάθε επιχείρημα και κάθε συλλογισμός αναγκαστικά χρησιμοποιεί καθολικές έννοιες. Τούτο συμβαίνει γιατί σε κάθε συλλογιστικό ή αποδεικτικό σχήμα πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον μία μείζον ή μεγάλη προκείμενη, η οποία προφανώς περιέχει καθολικές έννοιες. Διαφορετικά δεν μπορεί να εξαχθεί κάποιο συμπέρασμα. Δηλαδή, χωρίς γενικές ή καθολικές έννοιες[2] δεν είναι δυνατόν να έχουμε απόδειξη, επιχείρημα και κατ’ επέκταση θεωρητική επιστήμη. Γιατί, όπως πάλι επιμένει ο Αριστοτέλης «η (θεωρητική) επιστήμη είναι αποδεικτική». Στην περιοχή των μαθηματικών η ορθολογικότητα εκδηλώνεται με την εισαγωγή από τους πρώτους ΄Έλληνες φιλοσόφους και επιστήμονες της μαθηματικής απόδειξης.

Η βασική διαφορά ανάμεσα στις προτάσεις των Ελλήνων μαθηματικών και σ’ αυτές των Βαβυλώνιων ή των Αιγυπτίων είναι ότι οι πρώτες είναι γενικές προτάσεις, ενώ οι τελευταίες είναι επιμέρους. Έτσι, στην περίπτωση των γεωμετρικών προτάσεων που αποδίδονται στον πρώτο φιλόσοφο και επιστήμονα, το Θαλή, αυτές είναι θεωρήματα, ενώ οι βαβυλώνιες μαθηματικές προτάσεις σχετίζονται με πρακτικά προβλήματα που άπτονται συγκεκριμένων περιπτώσεων και λύνονται με συγκεκριμένες αριθμητικές πράξεις. Όλα τα προελληνικά μαθηματικά εξαντλούνται σε προβλήματα πρακτικής αριθμητικής. Αυτό σημαίνει ότι όταν καλούμαστε να λύσουμε ένα πρακτικό πρόβλημα βαβυλωνιακού τύπου, μπορούμε να το λύσουμε με μετρήσεις και υπολογισμούς και αυτή η λύση έχει ισχύ μόνο γι’ αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση (δηλαδή για τη συγκεκριμένη πυραμίδα ή για το ορθογώνιο του οποίου οι πλευρές έχουν συγκεκριμένο μήκος). Από την άλλη πλευρά, το θεώρημα του Θαλή[3] ότι «η διάμετρος διαιρεί τον κύκλο σε δύο ίσα μέρη» είναι μία γενική ή καθολική πρόταση που αναφέρεται σε κάθε κύκλο. Τώρα, ‘διάμετρος’ και ‘κύκλος’ είναι καθολικές έννοιες και όχι καθ’ έκαστα. Τις καθολικές έννοιες δεν μπορούμε να τις δούμε, τις συλλαμβάνουμε μόνο με τον νου μας. Επομένως, σε γενικές προτάσεις που περιέχουν καθολικές έννοιες δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την εποπτική εμπειρία μας ούτε να προβούμε σε μετρήσεις ή υπολογισμούς και συνεπώς χρειαζόμαστε άλλες μεθόδους. Αυτές είναι λογικές, δηλαδή, συλλογισμοί και επιχειρήματα, μέσω των οποίων οδηγούμαστε στην θεωρητική απόδειξη. Δεν έχει βρεθεί μαθηματικό κείμενο προελληνικού πολιτισμού (συμπεριλαμβανομένων των Κινέζων και των Ινδών) όπου να υπάρχει γενική θεωρητική απόδειξη, ή να εμφανίζονται καθολικές έννοιες. Επιπλέον, έχω την πεποίθηση ότι σε κανένα προελληνικό κείμενο (όχι μόνο στα μαθηματικά) δεν εμφανίζονται καθολικές έννοιες, συλλογισμοί ή επιχειρήματα. Πιστεύω ότι μια συστηματική έρευνα σε όλα τα προελληνικά κείμενα που έχουν διασωθεί θα επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό μου. Αυτό θα είναι και ένα από τα βασικά σημεία στα οποία θα επικεντρωθεί το προαναφερθέν ερευνητικό πρόγραμμα.

Φαίνεται λοιπόν ότι οι Έλληνες ανακάλυψαν έναν δεύτερο κόσμο. Έναν κόσμο καθαρά πνευματικό. Τον κόσμο των καθολικών εννοιών ή των ‘καθόλου’, όπως τα αποκαλεί ο Αριστοτέλης. Το πρόβλημα αυτό είναι κεντρικό σε όλη την αρχαία φιλοσοφία. Πρώτος ο Παρμενίδης κάνει διάκριση ανάμεσα σε δύο κόσμους. Τον κόσμο της ‘αλήθειας’, που είναι ο κόσμος του καθαρού πνεύματος, και τον κόσμο της ‘δοξασίας’ που είναι ο γνωστός κόσμος των αισθήσεων. Ο Πλάτων μιλά για τη διαφορά ανάμεσα στα πολλά και το ένα. Το ένα είναι η ιδέα, όπως την ονομάζει. Υπάρχουν πολλές δίκαιες πράξεις αλλά μόνο μία ιδέα της δικαιοσύνης. Κάτι είναι ωραίο γιατί «μετέχει» της ιδέας του ωραίου. Η ιδέα έχει λοιπόν καθολικότητα γιατί αντανακλάται σε όλα τα ωραία πράγματα. Πραγματική γνώση έχουμε μόνο για τις ιδέες και όχι για τα ‘πολλά’. Ο Αριστοτέλης ονομάζει ‘καθόλου’ αυτό που από τη φύση του κατηγορείται σε πολλά πράγματα, ενώ το ‘καθ’ έκαστον’ (δηλ. το επί μέρους) όχι. Ο άνθρωπος, για παράδειγμα, είναι καθόλου, ενώ ο Σωκράτης καθ’ έκαστον. Δηλαδή, τα καθ’ έκαστον είναι συγκεκριμένα ατομικά πράγματα που δεν μπορούν να παίξουν το ρόλο του κατηγορουμένου σε μια πρόταση. Ενώ καθόλου είναι όσα μπορούν να είναι κατηγορήματα σε πολλά υποκείμενα.[4]

Η ανακάλυψη του κόσμου των καθολικών εννοιών από τους Έλληνες εξηγεί τη συνεισφορά τους στην διαμόρφωση για πρώτη φορά επιχειρημάτων, αλλά και στην ανάπτυξη της λογικής, της θεωρητικής επιστήμης, των θεωρητικών μαθηματικών και της φιλοσοφίας. Όλα αυτά είναι αδύνατον να υπάρξουν χωρίς καθολικές έννοιες. Το ίδιο ισχύει και για την ηθική και πολιτική φιλοσοφία, την αντίληψη του αισθητικά ‘ωραίου’ και πολλά άλλα. Από τη στιγμή που οι Έλληνες ανακαλύπτουν αυτόν τον δεύτερο κόσμο των  καθολικών εννοιών και ακόμα τρόπους χειρισμού τους και τρόπους επικοινωνίας μεταξύ των δύο κόσμων (διάφορα είδη επιχειρημάτων ή συλλογιστικών τρόπων), αλλάζει η εικόνα τους για τον κόσμο και για τον εαυτό τους. Τα πάντα μπορούν να ιδωθούν με άλλο τρόπο – θεωρητικό – και να υποστηριχθούν με επιχειρήματα. Επιπλέον, αυτός ο κόσμος των καθόλου, εμφανίζεται ως ένας κόσμος απόλυτης ακρίβειας, καθαρότητας και αιωνιότητας. Αυτός είναι ο κόσμος της θεωρητικής επιστήμης και της ακριβούς γνώσης.[5] Από τον Πυθαγόρα και μετά όλη σχεδόν η αρχαία φιλοσοφία και ειδικότερα η μελέτη του όντος, δεν είναι τίποτε άλλο παρά προβληματισμός γύρω από τα καθόλου, τα καθέκαστα και τις αρχές τους.

* * *

Πως όμως οι Έλληνες έφθασαν στην ανακάλυψη των καθολικών εννοιών; Το ερώτημα είναι αδύνατο να απαντηθεί μόνο με ιστορικά δεδομένα. Θεωρώ όμως ότι αυτό έγινε μέσω του δημοκρατικού διαλόγου.  Κατά τα τέλη του 9^ου αιώνα π.Χ., και μετά από τους τρεις τουλάχιστον αιώνες του «Ελληνικού Μεσαίωνα» εμφανίζονται οι πόλεις-κράτη και τα χαρακτηριστικά τους είναι αρκετά διαφορετικά από τα παλαιά Μυκηναϊκά βασίλεια. Το πολίτευμά τους είναι αριστοκρατικό. Ακόμα και όταν έχουμε βασιλεία, αυτή ελέγχεται από ένα αριστοκρατικό συμβούλιο. [6] Έτσι η διοίκηση του κράτους είναι συλλογική υπόθεση μιας ομάδας πολιτών με αντικρουόμενα πολλές φορές συμφέροντα και οι αποφάσεις αρχίζουν να παίρνονται κατόπιν διαλόγου.[7] Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι αυτά τα αριστοκρατικά πολιτεύματα δεν θα εξελιχθούν σε βασίλεια (που είναι το πιο συνηθισμένο) αλλά σε περισσότερο δημοκρατικές κατευθύνσεις. Αυτό οφείλεται κυρίως σε μια μεγάλη αλλαγή που συντελείται στην τεχνική του πολέμου στα τέλη του όγδοου αιώνα π.Χ. Οι Έλληνες ανακαλύπτουν την τεχνική του πολέμου σε φάλαγγα.[8] Η φάλαγγα, που στελεχώνεται από τη μεσαία τάξη, εξελίσσεται στο πιο δυναμικό και αποτελεσματικό σώμα στρατού, σαφώς ανώτερο του ιππικού, που στελεχώνεται από την αριστοκρατία. Έτσι η μεσαία τάξη διεκδικεί σταδιακά δικαιώματα και συμμετοχή στην εξουσία και το πολίτευμα γίνεται περισσότερο συλλογικό.[9] Επιπλέον, ο πόλεμος σε φάλαγγα αλλάζει την αντίληψη για την ανδρεία και κάνει δυνατή την καθιέρωση της αξίας της ‘ισότητας’ η οποία γίνεται κεντρικό στοιχείο της πολιτικής ιδεολογίας των νέων πόλεων. Έτσι η ανδρεία η οποία ήταν η ατομική δύναμη και ικανότητα στη μάχη (όπως π.χ. ο Ηρακλής ή ο Αχιλέας), τώρα αλλάζει νόημα και θεωρείται η ικανότητα να κρατά ο οπλίτης τη γραμμή του και να μην την εγκαταλείπει, συνεργαζόμενος με τον διπλανό του. Αυτή η αντίληψη φαίνεται ήδη στην ποίηση του Τυρταίου (640 – 630 π.Χ.).[10] Η δύναμη της φάλαγγας οφείλεται στη συνοχή της. Λειτουργεί ως μία ενότητα και οι οπλίτες που την απαρτίζουν πρέπει να συμπεριφέρονται ως απόλυτα ίσοι. Η ατομική διαφορά υποτάσσεται στην ενότητα και στο συμπαγές της φάλαγγας. Μέσω της φάλαγγας γίνεται κατανοητό ότι το όλον έχει πολύ μεγαλύτερη αξία και σημασία από τα μέρη. Ένας να διαφέρει, δείχνοντας είτε υπερβολική τόλμη είτε δειλία, η φάλαγγα κινδυνεύει να διασπαστεί. Η απόλυτη αυτή ισότητα των οπλιτών θα έχει αντανάκλαση στην αντίληψη περί ισότητας των πολιτών μέσα στην πόλη και στην αντίληψη ότι το σύνολο – η πόλη – είναι πολύ πιο σημαντική από τους ξεχωριστούς ανθρώπους.[11] Ο σωστός άνθρωπος πρέπει να είναι πολίτης, να ανήκει σε πόλη. Όλες αυτές οι ιδεολογικές εξελίξεις, που είναι ήδη ορατές στον Αναξίμανδρο, διαμορφώνουν το πνευματικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη της δημοκρατίας. Φαίνεται λοιπόν ότι δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη εμφάνιση της επιστήμης και της φιλοσοφίας που γίνεται στις Ιωνικές πόλεις λαμβάνει χώρα έναν περίπου αιώνα μετά την καθιέρωση της φάλαγγας στην τεχνική του πολέμου. Το ότι η πρώτη εμφάνηση της φιλοσοφίας και επιστήμης γίνεται στις Ιωνικές πόλεις και μάλιστα στην Μίλητο[12] εξηγείται εύκολα γιατί αυτές οι πόλεις, πέρα από τις εξελίξεις που είδαμε σε όλο τον ελλαδικό χώρο, είναι οι πρώτες που ήλθαν σε επαφή με άλλους λαούς και ανέπτυξαν αξιόλογο εμπόριο. Η κριτική αντιμετώπιση των διάφορων ηθών, νομοθεσιών, πολιτικών σχηματισμών κτλ. εύκολα θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν γενκότερο προβληματισμό γύρω από τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό των πρωτοεμφανιζόμενων πόλεων είναι ότι δεν έχουν μιαν ξεχωριστή τάξη ιερέων η οποία θα μονοπωλούσε τη γνώση και θα την περιόριζε μέσα μόνο σε μια κάστα. Χρέη ιερέα στις ελληνικές πόλεις εκτελεί ο αρχαιότερος μέσα σε κάθε οικογένεια. ‘Ετσι οι ιερείς δεν διακρίνονται από τους άλλους πολίτες. Αυτό θα επιτρέψει ώστε να αναπτυχθεί μια απλή, αλφαβητική γραφή με 24 μόνο γράμματα που ο καθένας μπορεί να τα μάθει. Με άλλα λόγια, μια ‘δημοκρατική’ γραφή για όλο τον λαό.

Σ’ αυτές λοιπόν τις πόλεις-κράτη δεν υπάρχει μια τάξη που να κατέχει τη γνώση (ανθρώπινη ή θεϊκή) και κυβερνώνται από μια συλλογική ηγεσία που σταδιακά διευρύνεται. Σε μια τέτοια πόλη, τα κοινά προβλήματα μπορούν να λυθούν με δύο τρόπους: είτε με τη βία, είτε με το διάλογο. Οι Έλληνες σύντομα κατανόησαν την αξία του διαλόγου στη λύση των πολιτικών προβλημάτων τους. Τώρα ο αγώνας για να επικρατήσει το συμφέρον του καθενός δε γίνεται με τα όπλα αλλά με τον λόγο.[13] Όταν αντιτιθέμενα συμφέροντα συγκρούονται και προσπαθούμε να τα συμβιβάσουμε με το διάλογο, τότε ξεπερνάμε τα ατομικά συμφέροντα και μιλάμε για το γενικό συμφέρον της πόλης. Αυτό δεν είναι το ατομικό συμφέρον και δίκαιο αλλά το γενικό, η δικαιοσύνη. Μέσω του διαλόγου ξεπερνάμε τα ατομικά συμφέροντα και πεποιθήσεις (καθ’ έκαστα) και περνάμε σε συλλογικές αξίες κοινές για όλους. Έτσι ο διάλογος και η αναζήτηση  του κοινού δικαίου οδηγεί στο πέρασμα από τα καθέκαστα στα καθόλου – στις καθολικές έννοιες.

Αναγκαία όμως συνθήκη για την ύπαρξη διαλόγου είναι η ισότητα. Διάλογος υπάρχει μόνο όταν βλέπουμε τον άλλον τον αντίπαλό μας στην πολιτική ως ίσο με εμάς. Χωρίς την αντίληψη της πολιτικής ισότητας έχουμε μόνο υποταγή στον ισχυρότερο. Έτσι, τα πολιτεύματα των Ελλήνων στηρίζονται στην αντίληψη της ισότητας των πολιτών. Οι έννοιες ‘ισότης’, ‘ισονομία’, ‘ισηγορία’, ‘ισοκρατία’ έχουν κεντρικό ρόλο στο πολιτικό λεξιλόγιο των αρχαίων Ελλήνων. Όταν όμως σε μια πόλη έχουμε μιαν ομάδα ‘ίσων’ πολιτών, αυτοί δεν υπακούουν σε κάποιον άλλο άνθρωπο ή πολίτη, αλλά μόνο στους ‘κοινούς’ νόμους της πόλης που αποφασίζονται από αυτούς και αντανακλούν το δίκαιο στην πόλη. Η υπακοή στους κοινούς νόμους και όχι σε κάποιον άνθρωπο είναι ακρογωνιαίος λίθος της πολιτικής ζωής των Ελλήνων. Όταν όμως κάποιος δεν υπακούει σε κανέναν άλλον, δεν έχει κανέναν ‘κύριο’ ή ‘αφέντη’ από πάνω του, τότε είναι ελεύθερος. Οι πόλεις-κράτη των Ελλήνων είναι πόλεις ελεύθερων ανθρώπων. Εδώ εδράζεται κατά τον Ηρόδοτο (Ζ, 103-4, 135, πρβλ. Πλούταρχος, Θεμιστοκλής 27) και η διαφορά ανάμεσα στους Έλληνες και τους Βάρβαρους.

* * *

Οι πόλεις της ισότητας και ελευθερίας γεννούν την πολιτική και τον πολιτισμό. Οι αξίες αυτές ενισχύονται σταδιακά από μιαν καθολική και ελεύθερη παιδεία για όλους τους νέους. Έτσι οι Έλληνες πρότειναν μια σειρά από αξίες που αποτέλεσαν τη βάση για τις δυτικές σύγχρονες ‘ανοικτές κοινωνίες’. Όταν βλέπουμε τους άλλους ως ίσους με εμάς και ελεύθερους, μόνο τότε μπορούμε να έχουμε έναν πραγματικό διάλογο μαζί τους. Γιατί στους άνισους υπάρχει μόνο το ‘άρχειν’ και το ‘άρχεσθαι’. Αναγνώριση της ισότητας και της ελευθερίας του άλλου μας κάνει επίσης ανεκτικούς απέναντί του και έτοιμους, μέσω του διαλόγου, να κατανοήσουμε τις απόψεις και τις ιδιαιτερότητές του. Επιπλέον ο κοινός διάλογος για την εύρεση του κοινού συμφέροντος και δικαίου οδηγεί στην ανακάλυψη του κόσμου των καθολικών εννοιών και κάνει δυνατή την ανάπτυξη της λογικής, της φιλοσοφίας και της επιστήμης.

Τώρα μπορούμε να απαντήσουμε εύλογα και στο ερώτημα του τι οφείλουμε στους Έλληνες και τι οφείλουν οι Έλληνες στους προελληνικούς λαούς. Πράγματι οι Έλληνες πήραν από άλλους λαούς πολλά πράγματα: μαθηματικά, αστρονομία, μουσική, ιατρική, φυσική, ζωγραφική, γλυπτική, θρησκευτικές πεποιθήσεις, νόμους, γνώσεις για κατασκευές, επεξεργασία υλικών, ναυτιλία. Ότι όμως πήραν ήταν εμπειρικές γνώσεις και τεχνικές οδηγίες. Οι Έλληνες τα μεταμόρφωσαν σε θεωρία, σε σύστημα, σε επιστήμη. Τα ολοκλήρωσαν και τα τελειοπόιησαν. Έχει δίκιο λοιπόν ο πλατωνικός συγγραφέας της Επινομίδος[14] (987d9-e1) που λέει «ας λάβουμε υπ’ όψιν πως ό,τι λαμβάνουν οι Έλληνες από τους βάρβαρους, το ολοκληρώνουν και το τελειοποιούν».

Vassilis Karasmanis

ON THE BIRTH OF THE ANCIENT GREEK CIVILIZATION: AN INTERPRETATION

Abstract

The problem of the birth of Greek civilization still remains as one of the most difficult historical and theoretical problems. It is commonplace to say that modern Western civilization was based on the ancient Greek civilization. We believe that in a short period, in a small part of the Mediterranean, the small Greek people has produced achievements that have marked all the later world culture, such as philosophy, science, mathematics, the alphabet, art, theater, literature, politics, history, sports etct,. However, there are scholars who believe that we can find almost all of the above things (with the possible exception of the theater) – perhaps in early form – in the pre-Hellenic civilizations. Finally, do we really owe to Greeks all the above? What did the the Greeks have taken from earlier cultures and what is their own originality? Is there something, some factor, the occurrence of which in Greek society have caused the boom in all these areas? The answer I propose is that the Greeks, for the first time in history, have discovered the world of universal notions and this has given rise to logic, philosophy, science ect. This discovery is connected with the political characteristics of the new city-states, the new technique of war in phalanx, and the introduction of the political dialogue. These thoughts, if proved fruitful, will evolve into a broader research project that will contribute significantly to the interpretation of the phenomenon of Greek civilization.

[1] The Greeks, Penguin Books, Harmondsworth, 1951.

[2] Δεν θα κάνω εδώ διάκριση μεταξύ ‘γενικότητας’ και ‘καθολικότητας’ γιατί δεν παίζει ρόλο στο θέμα μου.

[3] Συνολικά, τέσσερα θεωρήματα – καθώς και ένα πέμπτο για το οποίο όμως υπάρχει αμφισβήτηση – αποδίδονται στο Θαλή. Για τα θεωρήματα αυτά καθώς και για τον πιθανό τρόπο απόδειξής τους, βλ. Vassilis Karasmanis, “On the first Greek mathematical proof”, Hermathena, No 169 (2000), 7-21.

[4] Τόσο στα Μεταφυσικά (π.χ. 982^α20-30, 1059b27, 1086b4-7, 1086b33-37), όσο και στα Αναλυτικά Ύστερα (π.χ. 75b23-28, 77a5-10, 81b1), ο Αριστοτέλης επιμένει ότι η γνώση και η επιστήμη αφορούν τα καθόλου, τις καθολικές έννοιες. Η επιστήμη είναι αποδεικτική. Δεν μπορούμε να έχουμε επιστήμη που να μην είναι αποδεικτική. Και ότι κάθε απόδειξη και κάθε συλλογισμός αναγκαστικά χρησιμοποιεί καθολικές έννοιες. Σε ένα άλλο χωρίο στα Μεταφυσικά (1086b2-5) ο Αριστοτέλης μας λέει ότι ο πρώτος που ασχολήθηκε συστηματικά με τους ορισμούς των καθολικών εννοιών ήταν ο Σωκράτης. Για την εποχή πριν το Σωκράτη, ο Αριστοτέλης (Μεταφυσικά 1078b13-30) αναγνωρίζει τρεις μόνο περιπτώσεις φιλοσόφων που είχαν συνεισφορά στη διαμόρφωση της έννοιας του καθόλου. Αυτές οι τρεις περιπτώσεις είναι: Πρώτον, οι Πυθαγόρειοι με την εργασία τους πάνω στους αριθμούς και στις αριθμητικές αναλογίες. Δεύτερον, ο Εμπεδοκλής με τις αριθμητικές αναλογίες του στη φυσική θεωρία του για τη σύνθεση της ύλης για να εξηγήσει τη σύσταση των διαφόρων υλικών. Τρίτον, ο Δημόκριτος για το προβληματισμό του πάνω στους ορισμούς αλλά και γιατί ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με την έννοια της ουσίας στην οποία ο Αριστοτέλη δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα.

[5] Ο Πλάτων στην Πολιτεία του (511b-c) μας λέει ότι η διαλεκτική, που είναι η ανώτατη γνωστική βαθμίδα, πορεύεται χωρίς να χρησιμοποιεί τίποτε το αισθητό αλλά μόνο ιδέες. Ο Αριστοτέλης (Μεταφυσικά 981a1-20) λέει οτι η επιστήμη και η τέχνη προκύπτουν από την εμπειρία. Η εμπειρία είναι η γνώση των επί μέρους ενώ η τέχνη η γνώση των καθόλου. Στην πράξη όμως φαίνεται ότι η εμπειρία δεν διαφέρει από την τέχνη. Συχνά μάλιστα άνθρωποι της εμπειρίας πετυχαίνουν καλλίτερα από ανθρώπους της τέχνης γιατί η πράξη και η δημιουργία σχετίζεται με τα επί μέρους. Οι άνθρωποι της τέχνης γνωρίζουν την αιτία των πραγμάτων, το ‘διότι’, ενώ οι εμπειρικοί μόνο το ‘ότι’ (28-9). Έτσι ο τεχνίτης είναι σοφότερος από τον εμπειρικό, η δέ σοφία είναι η επιστήμη των αρχών και των αιτιών. Η δέ επιστήμη είναι «έξις αποδεικτική» (Ηθικά Νικομάχεια, 1139b31-2). Με βάση αυτές τις διακρίσεις και παρατηρήσεις του Αριστοτέλη θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι οι προελληνικοί πολιτισμοί ευρίσκονταν στο επίπεδο της εμπειρίας – ή έστω μιας κατώτερης μορφής τέχνης – ενώ οι Έλληνες προχώρησαν στο επίπεδο της επιστήμης και της σοφίας.

[6] Με την κατάρρευση του Μυκηναϊκού πολιτισμού καταστρέφονται οι μεγάλες πόλεις και οι παλιές πολιτικές δομές. Φαίνεται ότι το εμπόριο και οι επικοινωνίες περιορίζονται δραστικά. Ο κόσμος ζει σε μικρά χωριά επιστρέφοντας σε μιαν απλή περιορισμένη αγροτική ζωή ικανή μόνο για την καθημερινή επιβίωση. Αν παρατηρήσουμε τη γεωγραφική μορφολογία του ελληνικού χώρου θα δούμε ότι αποτελείται από κατά βάση από μικρές πεδιάδες αποκλεισμένες από βουνά και θάλασσα. Από αυτές τις μικρές γεωγραφικές και οικονομικές ενότητες θα αναδυθούν οι πόλεις – κράτη. Κάθε τέτοια πόλη αποτελείται από την κεντρική πεδιάδα, τα βουνά που την περιβάλλουν, κάποια μικρά ποτάμια που ρέουν από τα βουνά, και αρκετά συχνά κάποια διέξοδος στη θάλασσα. Μια τέτοια γεωγραφική ενότητα χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη βιοποικιλία που κάνει ικανή την πόλη να έχει μια οικονομική αυτονομία. Οικιστικά τώρα, η πόλη αποτελείται από πολλά μικρά χωρία με τους τοπικούς τους άρχοντες. Σταδιακά, ένα από αυτά θα γίνει η κεντρική αγορά, θα μεγαλώσει και θα αποτελέσει το κέντρο της οικονομικής και πολιτικής ζωής της πόλης (βλ. ο συνοικισμός του Θησέα στην Αθήνα). Στο πολιτικό τώρα επίπεδο, αυτή η γεωγραφική και οικονομική ενότητα διοικείται από τους τοπικούς άρχοντες και τις οικογένειές τους. Το πολίτευμά της είναι λοιπόν είτε αριστοκρατικό είτε μια χαλαρή βασιλεία με μεγάλη αυτονομία των τοπικών αρχόντων.

[7] Βλ. τη συνέλευση των αρχηγών στην Ιλιάδα (ραψωδία Α).

[8] Θεωρώ πολύ πιθανό ότι η φάλαγγα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στους πολέμους ανάμεσα στην Χαλκίδα και την Ερέτρια  για το Λιλάντιο πεδίο.

[9] Μια δεύτερη σημαντική διεύρυνση της δημοκρατίας παρατηρούμε στην Αθήνα (και σε άλλες ναυτικές κυρίως πόλεις) μετά τους περσικούς πολέμους. Τώρα η πολεμική δύναμη της Αθήνας στηρίζεται στο ναυτικό της. Αλλά οι ναύτες είναι οι φτωχοί γιατί ο οπλισμός τους είναι ελαφρύς. Έτσι οι φτωχές τάξεις διεκδικούν και αποκτούν πλήρη δικαιώματα.

[10] Βλ. Τυρταίος, απόσπασμα 11 W, Στοβαίος, 4. 9. 16. Στα αποσπάματα του Τυρταίου έχουμε πολλές αναφορές στον πόλεμο με φάλαγγα.

[11] Στην Σπάρτη του τέλους του 7^ου αιώνα π.Χ. το ιππικό παίζει ελάχιστο ρόλο στον πόλεμο, οι δε οπλίτες αποκαλούνται και «όμοιοι».

[12] Η γέννηση του Θαλή υπολογίζεται κάπου μεταξύ του 640 και του 620 π.Χ.

[13] Ήδη από την πρώιμη αρχαϊκή εποχή οι Έλληνες είχαν αναπτύξει ένα ‘αγωνιστικό’ πνεύμα. Αυτό δεν εμφανίζεται μόνο στους περίφημους αθλητικούς αγώνες αλλά και σε αγώνες ποίησης και μουσικής. Η αντίληψη είναι να βρεθούν οι πραγματικά καλύτεροι και πιο άξιοι  μέσω ενός ισότιμου ανταγωνισμού με σαφείς κανόνες. Η καταγωγή και η εξουσία αρχίζουν να υποχωρούν μπροστά στην ικανότητα και την αξία. Σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς και αρχαιολόγους, οι μουσικοί αγώνες των Δελφών προηγούνται των Ολυμπιακών αγώνων. Αργότερα, στην κλασική εποχή θα εμφανιστούν και άλλα είδη αγώνων, όπως ρητορικοί και διαλεκτικοί.

[14] Σύμφωνα με μία παράδοση (βλ. Διογένης Λαέρτιος, ΙΙΙ, 37), η Επινομίς δεν έχει γραφεί από τον Πλάτωνα αλλά από τονμαθητή του τον Φίλιππο τον Οπούντιο.

Ομιλία στο 10^ο ΕλλαδοΚυπριακό Χειρουργικό Συνέδριο, Λευκωσία, 18 Νοεμβρίου 2011, και στην εκδήλωση προς τιμή του καθηγητή Παναγιώτη Καραγιαννάκου, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, 12 Δεκεμβρίου 2011.

Στα όρια της επιστήμης: Επιστημονικά ερωτήματα χωρίς επιστημονικές απαντήσεις

Λουκάς Γ. Χριστοφόρου

της Ακαδημίας Αθηνών

1. Εισαγωγή

Η ικανότητα της σύγχρονης επιστήμης να απαντά σε ερωτήματα τα οποία μπορούν να ορισθούν επιστημονικά είναι σχεδόν χωρίς όρια.

Το φάσμα των επιστημονικών ερωτημάτων στα οποία επιδιώκονται επιστημονικές απαντήσεις είναι επίσης απέραντο. Εκτείνεται από τα απλά ερωτήματα που αποσκοπούν στην επικύρωση και τη συστηματοποίηση της επιστημονικής γνώσης ως τα ερωτήματα των πρωτοποριακών πεδίων αιχμής όπου οι απαντήσεις είναι δύσκολες και η επιστημονική μέθοδος βρίσκεται πολλές φορές στα όρια των δυνατοτήτων της. Αναζητούνται, ακόμη, απαντήσεις σε θεμελιακά ερωτήματα που θεωρούνται ότι έχουν απαντηθεί, όπως, για παράδειγμα, «είναι η ταχύτητα του φωτός στο κενό η μέγιστη δυνατή ταχύτητα, η απροσπέλαστη σταθερά της φύσης;» Ερωτήματα και αναζητήσεις απαντήσεων, που εν πολλοίς καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη εξελίσσεται και η επιστημονική γνώση θεμελιώνεται.

***

Στην αποψινή μου ομιλία θα αναφερθώ σε δύο κατηγορίες επιστημονικών ερωτημάτων που βρίσκονται στα όρια της επιστήμης. Ερωτήματα τα οποία ενώ μπορούν να διατυπωθούν επιστημονικά, δεν επιδέχονται επιστημονική διευθέτηση, δεν μπορούν να απαντηθούν, τη χρονική στιγμή που διατυπώνονται γιατί βρίσκονται τη χρονική εκείνη στιγμή πέραν των δυνατοτήτων της επιστήμης. Ερωτήματα αυτού του είδους ανήκουν στην περιοχή της «τράνς-σάϊενς» (trans-science) – στην περιοχή πέραν της επιστήμης. Απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, κυρίως εκ μέρους του επιστήμονα, ο οποίος καλείται να εκφέρει επιστημονική άποψη χωρίς να έχει επαρκή επιστημονικά δεδομένα. Τα ερωτήματα αυτά εμπίπτουν σε δύο κατηγορίες:

(1) Ερωτήματα που βρίσκονται πέραν των δυνατοτήτων της επιστήμης όταν διατυπώνονται χωρίς όμως να αποκλείεται η επιστημονική λύση τους στο εγγύς μέλλον, και

(2) Ερωτήματα που βρίσκονται πέραν των δυνατοτήτων της επιστήμης όταν διατυπώνονται χωρίς να διαβλέπει κανείς τη δυνατότητα ανεύρεσης λύσης τους στο απώτερο μέλλον.

***

2. Παραδείγματα ερωτημάτων που βρίσκονται πέραν των δυνατοτήτων της επιστήμης όταν διατυπώνονται χωρίς όμως να αποκλείεται η επιστημονική λύση τους στο εγγύς μέλλον

1^ο Παράδειγμα. Επιστημονική εξακρίβωση των επιπτώσεων στην υγεία μας της επίδρασης πολύ χαμηλής δόσης ιονίζουσας ακτινοβολίας ή ποσότητας ραδιενέργειας ή χημικών ενώσεων. Υφιστάμεθα όλοι την επίδραση χαμηλών ποσοτήτων ακτινοβολίας και χημικών ενώσεων και συνεπώς η επιστημονική διατύπωση του ερωτήματος:  Πόσο χαμηλή είναι η στάθμη της ακτινοβολίας ή της χημικής ένωσης που προκαλεί βλάβη στην υγεία μας; Η επιστημονική απάντηση στο επιστημονικό αυτό ερώτημα τυχόν να μην είναι δυνατή για κάποιο χρονικό διάστημα μετά τη διατύπωση του ερωτήματος λόγω έλλειψης επιστημονικών δεδομένων. Σε χαμηλές ποσότητες, οι επιπτώσεις των αντιδράσεων της ακτινοβολίας ή των χημικών ενώσεων στον οργανισμό, εάν υπάρχουν, είναι πολύ μικρές και η διατύπωση ή μη αδιαμφισβήτητης και ποσοτικής σχέσης μεταξύ αιτίας και αποτελέσματος συχνά απαιτεί μεγάλους αριθμούς μετρήσεων και παρατηρήσεων και μελέτη σε βάθος χρόνου. Η πειραματική ή η θεωρητική διευθέτηση του ερωτήματος συνήθως επιτυγχάνεται στο μέλλον, για παράδειγμα, με τη χρήση νέων πιο ευαίσθητων οργάνων μέτρησης ή με θεωρητικά μοντέλα μοριακών μηχανισμών βλάβης.

2^ο Παράδειγμα. Η πιθανή επίδραση στην υγεία μας χαμηλής έντασης και συχνότητας μαγνητικών πεδίων από τις ηλεκτρικές γραμμές μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Το θέμα ορίζεται επιστημονικά: Ηλεκτρικές γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας διασχίζουν το χώρο γύρω μας και είμαστε όλοι χρονικά εκτεθειμένοι στα χαμηλής συχνότητας και έντασης μαγνητικά πεδία που παράγουν. Επομένως το επιστημονικό ερώτημα: Τι επιπτώσεις έχουν στην υγεία μας; Επί του παρόντος δεν μπορεί να δοθεί οριστική επιστημονική απάντηση στο ερώτημα αυτό, αν και υπάρχουν σοβαρές μελέτες που μάλλον υποδεικνύουν ότι δεν υπάρχουν επιπτώσεις στην υγεία, υπό τις υφιστάμενες προδιαγραφές και νομοθεσίες.

3^ο Παράδειγμα. Ποία είναι η πιθανή επίδραση στην υγεία μας μικροκυμάτων από διάφορες πηγές και συσκευές που καθημερινά χρησιμοποιούμε, π.χ. από τα κινητά τηλέφωνα; Και γι’ αυτό το επιστημονικό ερώτημα δεν υπάρχουν προς το παρόν επαρκή επιστημονικά δεδομένα και κατάλληλη επιστημονική γνώση για ακριβή επιστημονική απάντηση. Βρίσκεται και αυτό το ερώτημα, προς το παρόν, στην περιοχή της trans-science.

4^ο Παράδειγμα: Γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα (Genetically Modified Foods). Υπάρχει σήμερα η δυνατότητα παραγωγής γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων. Υπάρχει μάλιστα μία τεράστια και συνεχώς επεκτεινόμενη βιομηχανία μεταλλαγμένων τροφίμων η ποσότητα και η ποικιλία των οποίων αυξάνεται καθημερινά στην αγορά, κυρίως σε μερικές χώρες όπως λ.χ. οι ΗΠΑ. Συνεπώς, το επιστημονικό ερώτημα. Συνιστούν τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα κίνδυνο στην υγεία της ανθρωπότητας και στη βιοποικιλότητα (biodiversity) και είναι ο όποιος τυχόν κίνδυνος επαρκής να αποκλείσει τη χρήση τους, όταν αυτή προσφέρει τη δυνατότητα ελευθερίας από την πείνα για εκατομμύρια ανθρώπους;

Στη νέα αυτή επιστημονική τεχνολογία, με μεθόδους της σύγχρονης γενετικής μηχανικής, το γενετικό υλικό, τα γονίδια (τα genes) φυτικών οργανισμών μεταλλάσσονται δημιουργώντας νέους οργανισμούς. Οι νέοι διαγονιδιακοί (transgenic) οργανισμοί, τα νέα φυτά που έχουν παραχθεί από την εισαγωγή στο γονιδίωμά τους μεταλλαγμένου γενετικού υλικού, μπορεί να έχουν καλύτερα χαρακτηριστικά: καλύτερη ποιότητα και ποσότητα καρπών, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε περιβαλλοντικές συνθήκες ή σε βλαβερά έντομα ή σε παρασιτοκτόνα (herbicides), κλπ.

Η τεράστια βιομηχανία γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων ισχυρίζεται ότι τα μεταλλαγμένα τρόφιμα είναι ασφαλή. Άλλοι όμως διαφωνούν και τονίζουν ότι δεν έχουν γίνει οι αναγκαίες πειραματικές μελέτες για τις τυχόν μακροχρόνιες επιδράσεις τους στη υγεία. Ούτε, λέγουν, έχουν γίνει επαρκείς μελέτες ικανές να καθησυχάσουν τους φόβους για τυχόν περιβαλλοντικούς κινδύνους από τους γενετικά μεταλλαγμένους οργανισμούς, ιδιαίτερα στην τυχόν αρνητική επίδρασή τους στη βιοποικιλότητα της περιοχής όπου καλλιεργούνται.

Τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα είναι μία περιοχή της επιστήμης και της τεχνολογίας με σημαντικότατες κοινωνικές επιπτώσεις (θετικές και τυχόν αρνητικές) και με ουσιώδη αναπάντητα επιστημονικά ερωτήματα που, τουλάχιστον μέρος τους, βρίσκεται ακόμη στο χώρο της trans-science. Οριστικές επιστημονικές απαντήσεις μετατίθενται στο μέλλον.

***

Προφανώς υπάρχουν και άλλα παρόμοια ερωτήματα.

Θα μπορούσα ωστόσο να αναφέρω ένα ακόμη παράδειγμα, αντιπροσωπευτικό των ερωτημάτων που βρίσκονται στη μεθόριο της επιστήμης και της τεχνολογίας αφενός, και των ηθικών αξιών της κοινωνίας αφετέρου, και που έχουν χρονική αλλά και τοπική διάσταση (εξαρτώνται από τα ηθικά και τα αξιοκρατικά συστήματα των τοπικών κοινωνιών). Πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή; Σε ποια φάση της ανάπτυξής του το ανθρώπινο έμβρυο γίνεται πρόσωπο με ανθρώπινα δικαιώματα και άρα με νομικές υποχρεώσεις απέναντι του; Αναζητώντας επιστημονική απάντηση στα ερωτήματα αυτά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το ρόλο της επιστημονικής γνώσης στην ηθική και τις αξίες της κοινωνίας και στην επίδραση των τελευταίων στην εκτέλεση της επιστημονικής έρευνας (λ.χ., τη χρήση βλαστοκυττάρων για ερευνητικούς και ιατρικούς σκοπούς). Διαφαίνεται και εδώ πάλι, η ανάγκη ενός σοβαρού και συνεχούς διαλόγου ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία για την ανεύρεση απαντήσεων σύμφωνων με τα επιστημονικά δεδομένα και τις επιστημονικές ανάγκες αφενός, και σύμφωνων με τις ανθρώπινες αξίες και ηθική αφετέρου. Στην αντιμετώπιση αυτού του είδους ερωτημάτων η επιστήμη πρέπει μάλλον να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις, περισσότερο αποδεκτές από την κοινωνία, και η κοινωνία απ’ την πλευρά της να αναζητήσει τρόπους συμβιβασμού της νέας επιστημονικής γνώσης με τα αξιοκρατικά και ηθικά της συστήματα, ώστε να επωφεληθεί και η επιστήμη και η κοινωνία από τη νέα γνώση.

***

Τα παραδείγματα επιστημονικών ερωτημάτων που ανάφερα ως τώρα, βρίσκονται στη μεθόριο της επιστήμης και της τεχνολογίας αφενός, και των πολιτικών αποφάσεων και κοινωνικών συμφερόντων και αξιών αφετέρου. Στην επιστημονική και κοινωνική τους διευθέτηση, υπεισέρχονται πολλές φορές η εκτίμηση του κινδύνου και του οφέλους της επιστημονικής τεχνολογίας με βάση τα όποια επιστημονικά δεδομένα υπάρχουν, και η κοινωνική ανάγκη λήψης αποφάσεων όπως, λ.χ., νέας νομοθεσίας και κανονισμών. Αναπόφευκτα, τέτοια ερωτήματα πάντοτε θα υπάρχουν. Ορίζονται επιστημονικά, δεν μπορούν όμως να απαντηθούν πλήρως από την επιστήμη τη χρονική στιγμή που τίθενται. Ο επιστήμονας, εν τούτοις, πολλές φορές καλείται να εκφέρει την επιστημονική του άποψη πριν την τελική επιστημονική διευθέτηση του ερωτήματος. Οφείλει, λοιπόν, ο επιστήμονας να εκθέσει την όποια επιστημονική γνώση κατέχει επί του θέματος και να αποφύγει την εξαγωγή συμπερασμάτων πέραν των όσων επιτρέπουν τα επιστημονικά δεδομένα. Δυστυχώς υπήρξαν περιπτώσεις στο παρελθόν που αυτό δεν έγινε, όπως λ.χ. στην καπνοβιομηχανία σχετικά με τις επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία. Έχει καθήκον ο επιστήμονας να διασαφηνίσει τη μεθόριο στην οποία η επιστήμη σταματά και η trans-science αρχίζει.

***

3. Παραδείγματα ερωτημάτων που βρίσκονται πέραν των δυνατοτήτων της επιστήμης όταν διατυπώνονται χωρίς να διαβλέπει κανείς τη δυνατότητα ανεύρεσης λύσης τους στο απώτερο μέλλον, ίσως για πάντα

Ας προχωρήσουμε όμως και στα ερωτήματα της δεύτερης κατηγορίας της trans-science, στα ερωτήματα που αν και μπορούν να διατυπωθούν επιστημονικά δεν επιδέχονται επιστημονική διευθέτηση όταν τίθενται, ίσως γιατί βρίσκονται για πάντα πέραν της δικαιοδοσίας της επιστήμης, στη μεθόριο μεταξύ της επιστήμης και της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της μεταφυσικής, της επιστήμης και  της θρησκείας.

1^ο Παράδειγμα. «Ποια είναι η αρχή της ζωής;» Υπάρχει η ζωή. Είμαστε εδώ,  εσείς και εγώ. Επομένως το επιστημονικό ερώτημα: Πώς αναδύθηκε η ζωή από την ανόργανη ύλη; Από πού προήλθε ο πρώτος ζωντανός οργανισμός; Πώς από τα νεκρά άτομα και μόρια φτάσαμε στην ενσυνείδητη ύπαρξη; Ουσιώδη υπαρξιακά ερωτήματα, δύσκολα, και αναπάντητα. Μέρος της δυσκολίας τους έγκειται στο ότι και ο απλούστερος οργανισμός είναι αφάνταστα πολύπλοκος.

Η αρχή της ζωής παραμένει ένα θεμελιώδες επιστημονικό ερώτημα στο οποίο η επαγωγική μέθοδος της σύγχρονης επιστήμης αδυνατεί να απαντήσει. Δεν γνωρίζουμε  πώς άρχισε η ζωή. Επιστήμονες, από διάφορους κλάδους, εκφράζουν γνώμη σχετικά με την αρχή της ζωής, δεν έχουν όμως επιστημονική απάντηση. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, είχα την τιμή να εκπροσωπήσω την Ακαδημία Αθηνών στη Συνέλευση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Επιστημών (International Council for Science) στη Ρώμη, όπου παρευρέθησαν εκπρόσωποι από 141 Ακαδημίες επιστημών του κόσμου. Εκεί ο καθηγητής Werner Arber, κάτοχος του βραβείου Νόμπελ στη Physiology or Medicine, έδωσε μία ενδιαφέρουσα διάλεξη με θέμα “Updated scientific knowledge on biological evolution” (τελευταίες εξελίξεις στη βιολογική εξέλιξη) και τόνισε εμφατικά: “I must say right now and clearly that I do not understand the origin of life.” («Πρέπει να τονίσω τώρα και ξεκάθαρα ότι δεν κατανοώ την αρχή της ζωής»). Όπως ακριβώς αποφάνθηκε νωρίτερα και ο Max Perutz, κάτοχος του βραβείου Νόμπελ χημείας 1962, «Η ύπαρξη της ζωής πρέπει να θεωρηθεί ως ένα στοιχειώδες δεδομένο το οποίο δεν μπορεί να απαντηθεί,» είπε.

Υπάρχουν προφανώς επιστήμονες που υποστηρίζουν ότι είναι θέμα χρόνου μέχρις ότου η επιστήμη ανακαλύψει την αλληλουχία των χημικών αντιδράσεων, τα φυσικοχημικά μονοπάτια, που οδήγησαν στη δημιουργία των πρώτων μονοκύτταρων οργανισμών στη Γη. Μάλιστα, η υλιστική άποψη για τη ζωή υποστηρίζει ότι η ζωή έχει αναχθεί στο επίπεδο της φυσικής και της χημείας και ότι όλα, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, μπορούν να αναχθούν στα άτομα και στα μόρια που τα απαρτίζουν. Και αντίστροφα, υποστηρίζει η υλιστική άποψη για τη ζωή, ότι επαγωγικά μπορούμε να οδηγηθούμε από τα μόρια στον άνθρωπο, από κάποιον αρχικό μονοκύτταρο οργανισμό που αναδύθηκε από την ανόργανη ύλη σε μας.

«Πώς όμως αναδύθηκε από την ανόργανη ύλη ο πρώτος αυτό-οργανωνόμενος (self–organizing) και αυτό-αντιγραφόμενος (self–replicating) οργανισμός που είναι φορέας κωδικοποιημένης πληροφορίας και συνιστά τον εξελικτικό σύνδεσμο μεταξύ της νεκρής ύλης και των ζώντων οργανισμών (μεταξύ των νεκρών ατόμων και μορίων και των ζώντων κυττάρων);» Οι γνωστοί νόμοι της φυσικής και της χημείας, αδυνατούν να απαντήσουν. Αν η ύλη ή η ενέργεια έχει τάσεις για αυτό-οργάνωση, «πώς απέκτησε η ύλη και η ενέργεια αυτές τις ικανότητες και από πού προήλθε η ύλη και η ενέργεια με αυτές τις ιδιότητες;» Και αν ακόμη δεχθούμε την ανάδυση του αρχικού μονοκύτταρου οργανισμού από τα άτομα και τα μόρια της ύλης, το ερώτημα «πως φτάσαμε από τον μονοκύτταρο αυτό οργανισμό στον άνθρωπο;» παραμένει αναπάντητο.

Δεν γνωρίζουμε τι είναι αναγκαίο για να αναδυθεί η ζωή, ούτε και γνωρίζουμε πως φτάσαμε στον άνθρωπο ομολογούν πολλοί επιστήμονες. Η ζωή δεν μπορεί να αναχθεί στις ιδιότητες των μερών από τα οποία απαρτίζεται ένας οργανισμός. Τα ερωτήματα λοιπόν που αφορούν σ’ αυτά τα θέματα βρίσκονται, τουλάχιστον προς το παρόν, στο χώρο της trans-science.

2^ο Παράδειγμα. «Πώς άρχισε το σύμπαν;», «Τι προκάλεσε την κοσμική έκρηξη;». Η σημερινή επιστήμη έχει σοβαρές ενδείξεις [όπως η διαστολή του σύμπαντος, η κοσμική ακτινοβολία υποβάθρου (the cosmic background radiation), η σχετική ποσότητα των διάφορων στοιχείων, λ.χ. του  H και του He] ότι το σύμπαν δεν υπήρχε πάντοτε και ότι άρχισε σε κάποια στιγμή. Μάλιστα, η φυσική επιστήμη και η κοσμολογία συμπέραναν ότι το σύμπαν άρχισε πριν από 14 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια με μία στιγμιαία έκρηξη, ένα big bang. «Πώς έφτασε η επιστήμη στην αρχή του κόσμου, στο big bang (την κοσμική έκρηξη);»

Η επιστήμη έφθασε εκεί αρχίζοντας από τα σημερινά δεδομένα και τη σημερινή επιστημονική γνώση και με βάση τους φυσικούς νόμους όπως τους γνωρίζουμε σήμερα, έφτασε, προχωρώντας πίσω στο χρόνο, στη στιγμή όπου το σύμπαν ήταν αφάνταστα μικρό (ένα σημείο μηδενικών διαστάσεων), αφάνταστα πυκνό (ολόκληρη η μάζα του σύμπαντος περιεχόταν σ’ αυτό των μηδενικών διαστάσεων σημείο), και αφάνταστα θερμό (σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες η θερμοκρασία του σύμπαντος αμέσως μετά την κοσμική έκρηξη ξεπερνούσε τους 10³² Κ βαθμούς, 1 ακολουθούμενο από 32 μηδενικά βαθμούς Κέλβιν).

Η σύγχρονη κοσμολογία και φυσική θεωρούν ότι η κοσμική έκρηξη σηματοδοτεί όχι μόνο την αρχή της ενέργειας (της ύλης), αλλά και την αρχή του χρόνου και του χώρου. Ο χρόνος άρχισε όταν άρχισε ο χώρος, όταν δημιουργήθηκε η ενέργεια και άρχισε από τη στιγμή εκείνη η αέναη, η ακατάπαυστη, αλλαγή και εξέλιξη του φυσικού κόσμου. Η διαστολή του σύμπαντος και η συνακόλουθη πτώση της θερμοκρασίας και της πυκνότητάς του, κυρίως στα πρώτα λεπτά της ηλικίας του, καθόρισε και την υλική σύνθεση του σύμπαντος υπό την αέναη επίδραση των δυνάμεων της φύσης και των ακατάπαυστων μετασχηματισμών της ενέργειας.

«Πώς και γιατί έγινε η κοσμική έκρηξη;» Επιστημονικά δεν γνωρίζουμε. «Τι υπήρχε πριν από την κοσμική έκρηξη;» Πάλι επιστημονικά δεν γνωρίζουμε.  «Ποιοι φυσικοί νόμοι επικρατούσαν τότε και από που προήλθαν;» Και πάλι επιστημονικά δεν γνωρίζουμε.

Παρά ταύτα, υπάρχουν βασικά στοιχεία των ερωτημάτων αυτών για τα οποία η επιστήμη γνωρίζει και μπορεί να αποφανθεί.

Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι στην αρχή του κόσμου όλα ήσαν ενέργεια, ασύλληπτη ποσότητα ενέργειας. Αν το big bang είναι η απόλυτη αρχή του κόσμου, είναι και η απόλυτη αρχή της ενέργειας. Από αυτήν την πρωταρχική ενέργεια προήλθε ό,τι υπήρξε  έκτοτε και ό,τι  υπάρχει σήμερα.

Γνωρίζουμε, ακόμη, επιστημονικά, ότι η ενέργεια έχει διάφορες μορφές (λ.χ. θερμική, ηλεκτρική, ηλεκτρομαγνητική, μηχανική, κινητική, χημική, κοκ) και ότι η μάζα (η ύλη) είναι συμπυκνωμένη μορφή ενέργειας.

Γνωρίζουμε ότι η ενέργεια μετατρέπεται από τη μία μορφή στην άλλη και ότι οι μετασχηματισμοί της ενέργειας και η ροή της ενέργειας καθορίζουν τα φυσικά φαινόμενα και την εξέλιξη του φυσικού κόσμου. Γνωρίζουμε, επί πλέον, ότι η ποσότητα της ενέργειας στο σύμπαν παραμένει η ίδια (σταθερή): όση ποσότητα ενέργειας υπήρχε στην αρχή του κόσμου τόση υπάρχει και σήμερα — είναι όμως σήμερα διαφορετικών μορφών και άπειρα και διαφορετικά κατανεμημένη στο σύμπαν. Γνωρίζουμε, μάλιστα, ακόμη, ότι στην αρχή του σύμπαντος υπήρχε μόνο άυλη ενέργεια (φως και «καθαρή» ακτινοβολία) και ότι η υλική σύσταση του φυσικού κόσμου άλλαξε σταδιακά ανάλογα με τη θερμοκρασία του σύμπαντος. Δεν υπήρχαν, για παράδειγμα, ουδέτερα άτομα για πολλές χιλιάδες χρόνια μετά το big bang. Υπήρχε κυρίως φως και ακτινοβολία, και πολύ μικρή ποσότητα ύλης υπό μορφή σωματιδίων και αντισωματιδίων.

Όταν η ηλικία του σύμπαντος ήταν περίπου 380,000 χρόνια και η θερμοκρασία του ~3,000 Κ, τα πρωτόνια, τα νετρόνια και τα ηλεκτρόνια που υπήρχαν άρχισαν να σχηματίζουν σταθερά ουδέτερα άτομα (αρχικά τα άτομα του υδρογόνου και του ηλίου). Έκτοτε, το σύμπαν άρχισε να γεμίζει από ουδέτερη ύλη, το φως που ως τότε ήταν εγκλωβισμένο άρχισε να διαφεύγει στο διάστημα, και η ενεργειακή σύνθεση του σύμπαντος άρχισε να αλλάζει δραματικά. Η απλή ουδέτερη ύλη άρχισε να γίνεται πολυπλοκότερη, να σχηματίζει μεγαλύτερα συστήματα, και ακολούθως άστρα, γαλαξίες, κοκ.

Γνωρίζουμε ακόμη ότι η εξέλιξη του σύμπαντος και η ανάδυση και εξέλιξη της ζωής είναι προϊόντα της αέναης αλλαγής που συνοδεύει τους ακατάπαυστους μετασχηματισμούς της ενέργειας. Παντού και πάντοτε, ακατάπαυστα, η ενέργεια αλλάζει και διαφοροποιεί τη σύσταση του φυσικού κόσμου. Υπήρχε ενέργεια πριν αρχίσει η ζωή, υπήρχε ενέργεια που προετοίμασε το γήινο περιβάλλον για τη ζωή, υπάρχει ενέργεια σήμερα που καθιστά δυνατή τη ζωή, και κατά πάσα πιθανότητα θα υπάρχει ενέργεια στο μέλλον για ένα συνεχώς εξελισσόμενο κόσμο. Αν ο Θαλής ο Μιλήσιος θεωρούσε ότι ο κόσμος αποτελείτο από «νερό», ο σύγχρονος επιστήμονας θεωρεί ότι κατά πάσα πιθανότητα ο κόσμος αποτελείται από «ενέργεια».

Εντούτοις, η επιστήμη αδυνατεί να απαντήσει επαρκώς στο ερώτημα «τι είναι ενέργεια;». Μάλιστα, η επιστήμη αδυνατεί να ερμηνεύσει όλες τις μορφές ενέργειας που γνωρίζουμε. Υπάρχουν, για παράδειγμα, επιστημονικές ενδείξεις ότι η συνηθισμένη ύλη συνιστά μόνο μερικά εκατοστά της μάζας του σύμπαντος και ότι η πλειονότητα (το 73%) της μάζας του σύμπαντος συνίσταται από «σκοτεινή ύλη» και «σκοτεινή ενέργεια» («dark matter” και “dark energy”). Τι είναι η «σκοτεινή ενέργεια»; Προς το παρόν δεν γνωρίζουμε. Και προφανώς υπάρχουν και άλλες μορφές ενέργειας που δεν γνωρίζουμε ακόμη.

Και αυτό με φέρνει στο τελικό ερώτημα της trans-science που επιθυμώ να αναφέρω.

3^ο Παράδειγμα: Από που προήλθε η πρωταρχική (primordial) ενέργεια; Αν η ενέργεια και η ύλη εξελίχθηκαν σύμφωνα με τους νόμους και τις δυνάμεις στον φυσικό κόσμο, από που προήλθαν αυτοί οι νόμοι και αυτές οι δυνάμεις;

Αναζητώντας επιστημονικές απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά διαπιστώνουμε ότι έχουμε φτάσει και πάλι στα όρια της επιστήμης. Αδυνατεί η επιστήμη να εξηγήσει πώς από το τίποτα, από το μηδέν, μπορεί να γεννηθεί το κάτι, η πρωταρχική ενέργεια. Aκόμη και η εισήγηση μερικών ότι το κβαντικό κενό μπορεί να αποτελέσει πηγή ενέργειας, προϋποθέτει την ύπαρξη αυτού τούτου του κβαντικού κενού και τους νόμους που διέπουν τη συμπεριφορά του — μετατοπίζει το ερώτημα, δεν απαντά το ερώτημα.

4. Προέκταση της επιστημονικής γνώσης

Η αναζήτηση απάντησης στα ερωτήματα αυτά αναγκαστικά οδηγεί πέραν της επιστήμης. Στις περιπτώσεις αυτές που η επιστήμη φτάνει στα όριά της, νομίζω ότι ο επιστήμονας είναι προφανώς ελεύθερος να προεκτείνει την επιστημονική του γνώση και να μετατοπισθεί στο χώρο της trans-science — στην προκειμένη περίπτωση, στο χώρο της φιλοσοφίας, της μεταφυσικής, και ίσως της θρησκείας. Πρέπει όμως να διασαφηνίσει ότι έστω και αν η προέκτασή του στηρίζεται σε επιστημονική γνώση, παραμένει προέκταση πέραν των επιστημονικών δεδομένων, βρίσκεται σε άλλο χώρο.

Ας μου επιτραπεί να δώσω ένα παράδειγμα μιας τέτοιας προέκτασης.

***

Θα κινηθώ λοιπόν πέραν της επιστήμης, στη φιλοσοφική διάσταση της ενέργειας.

Κατά τον Αριστοτέλη, η ὕλη είναι ἄφθαρτος και ἀγέννητος. «ἄφθαρτον καὶ ἀγέννητον ἀνάγκη αὐτὴν εἶναι», γράφει. Κατά τον Αριστοτέλη, λοιπόν, η ἐνέργεια είναι αιώνια. Αν όμως δεχθούμε ότι το σύμπαν άρχισε απότομα σε μία στιγμή, σε ένα big bang, αυτή η στιγμή είναι η αρχή του χρόνου και δεν υπήρχε τίποτα «πριν» από αυτή. Επομένως, η απότομη μετάβαση από το απόλυτο «τίποτα» στον κόσμο, σημαίνει ότι η ενέργεια στην αρχή του κόσμου δεν υπήρχε πάντοτε, ότι δεν είναι  αιώνια.

Πολλοί προεκτείνουν ακόμη περισσότερο και επιχειρηματολογούν ότι η ύπαρξη αρχής του σύμπαντος οδηγεί στην ύπαρξη μίας έσχατης πραγματικότητας, ενός όντος, πέραν του φυσικού σύμπαντος, διότι τίποτα δεν μπορεί να αρχίσει να υπάρχει αν τίποτα δεν υπήρχε πριν απ’ αυτό. Επομένως, η ασύλληπτη σε μέγεθος ενέργεια στην αρχή του χρόνου είναι ποσοτικά και χρονικά πεπερασμένη και δημιουργήθηκε από κάτι άλλο που υφίσταται εκτός χώρου και χρόνου, που είναι αιώνιο. Η αρχή, επομένως, του σύμπαντος, το big bang, αποτελεί τη στιγμή της δημιουργίας, την πρωταρχική μετάβαση από το τίποτε στον κόσμο.

Αν λοιπόν δεχθούμε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από κάποιο ανώτερο ον που βρίσκεται εκτός χώρου και χρόνου, τότε, όχι μόνον  η ενέργεια στην αρχή του χρόνου δημιουργήθηκε εκ του μηδενός τη στιγμή της κοσμικής έκρηξης από το εκτός χώρου και χρόνου αιώνιο όν, αλλά και οι νόμοι που επικρατούσαν στην αρχή του σύμπαντος και αυτοί που ακολούθησαν έκτοτε συνιστούν προεκτάσεις του αιωνίου αυτού όντος στον πεπερασμένο κόσμο. Αν, λοιπόν, ο κόσμος είναι έργο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ, τότε το big bang είναι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο αιώνιο και το πεπερασμένο.

Ας προεκτείνουμε, ωστόσο, λίγο ακόμη στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη για την ενέργεια. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την πρώτη ύλη ως την πηγή όλων των πραγμάτων, όλων των εν ενεργεία όντων. Κατά τον Αριστοτέλη, η πρώτη ύλη εμπεριείχε τη μορφή (το εἶδος) ἐν δυνάμει. Η μετάβαση από την πρώτη ύλη στη μορφή, ἀπό τὸ ἐν δυνάμει εἰς τὸ ἐν ἐνεργεία όν είναι η φυσική συνέπεια της μεταξύ τους υφιστάμενης αέναης κίνησης. Εάν λοιπόν θεωρήσουμε ότι η πρώτη ύλη του Αριστοτέλη ταυτίζεται με την πρωταρχική ενέργεια στην αρχή του σύμπαντος, αναγνωρίζουμε στοιχεία της Αριστοτελικής φιλοσοφίας που σαφώς σχετίζονται με την επιστημονική άποψη. Η αρχική ενέργεια, μέσω των φυσικών πεδίων που δημιουργεί και των δυνάμεων που αυτά παράγουν, μετασχηματίζεται ακατάπαυστα και οι μετασχηματισμοί αυτοί της ενέργειας επιφέρουν την ακατάπαυστη αλλαγή του φυσικού κόσμου και την εξέλιξή του, και κατά συνέπεια τη μετάβαση ἀπό τὸ ἐν δυνάμει εἰς τὸ ἐν ἐνεργεία όν. Όλα ήσαν δυνατά «εν δυνάμει», όπως υποστήριζε ο Αριστοτέλης, και όλα γίνονται υπαρκτά, εν ενεργεία όντα, με την πάροδο του χρόνου.

Ας αποδεχθούμε, λοιπόν, τελικά, μία αρχή της ενέργειας, του χρόνου και του χώρου, η ερμηνεία της οποίας βρίσκεται πέραν της επιστήμης (όχι όμως και πέραν της φιλοσοφίας) και, σε αντίθεση με τον Αριστοτέλη, αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστήμη, ας αποδεχθούμε ότι η ενέργεια (η ύλη) δεν είναι ούτε άπειρη ούτε αιώνια. Τότε μπορούμε να περιγράψουμε την κοσμική δημιουργία και τη διαδοχική πορεία που την ακολούθησε ως εξής:

Αρχική Πηγή (Επιστημονικά Άγνωστη) → Αρχική Ενέργεια → Ύλη (Μάζα και Ακτινοβολία) → Φυσικά Δυναμικά Πεδία (Fields) → Δυνάμεις → Μετασχηματισμοί Ενέργειας → Αέναη Αλλαγή → Εξέλιξη → Κόσμος

Ένας κόσμος που είναι πάντοτε εφήμερος γιατί συνεχώς αλλάζει και συνεχώς εξελίσσεται.

Αυτό, λοιπόν, είναι ένα παράδειγμα προέκτασης από την επιστημονική γνώση στη φιλοσοφία και τη μεταφυσική. Σε μία μεθόριο με βαθιά υπαρξιακή σημασία.

5. Συμπεράσματα

Κλείνοντας, επιθυμώ να συμπεράνω ότι και οι δύο κατηγορίες ερωτημάτων της «trans-science» που ανάφερα δείχνουν ότι:

– Υπάρχουν όρια στις δυνατότητες της επιστήμης, όρια τα οποία αν και συνεχώς μετατοπίζονται με την πρόοδο της επιστήμης,  μερικά, εντούτοις, παραμένουν.

– Επιβάλλεται η αναγνώριση της σημασίας των επιστημονικά αναπάντητων ερωτημάτων, κυρίως σε ό,τι αφορά τον επιστήμονα, ο οποίος καλείται να προσφέρει την όποια επιστημονική γνώση κατέχει επ΄ αυτών, αλλά και να διασαφηνίσει το σημείο στο οποίο η επιστήμη σταματά και η «trans-science» αρχίζει.

Ως επιστήμονες και ως πολίτες, έχουμε καθήκον να αναβάλλουμε απαντήσεις και σε καυτά ακόμη επιστημονικά ερωτήματα της trans-science όταν δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να δικαιολογούν επιστημονικές απαντήσεις.

Τελικά, κυρίες και κύριοι, νομίζω, ότι είναι επιτρεπτή η προέκταση της επιστημονικής γνώσης πέραν των αυστηρών επιστημονικών ορίων, υπό την προϋπόθεση ότι διαχωρίζουμε, με αυστηρή σαφήνεια, πότε κινούμαστε εντός της επιστήμης και πότε προεκτείνουμε τη γνώση μας πέραν της επιστήμης.

Η υποχρέωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, κυρίως όταν διδάσκουμε τους νέους.

Ευχαριστώ.

THE HELLENIC LINK, Inc.

Member Update- BULLETIN

Editorial Committee: Ahilleas Adamantiades, Alex Economides, Maria-Eleftheria Giatrakou, Dean C. Lomis, Katherine Efthymiatou-Stabile

Messages of Peace, Love, Joy, Faith and Hope

Human Rights for the Greek Minority in Turkey – end Discrimination – Prepare for the Turkey that Lives the Role of the transition point from East to West and Vice Versa

Religious Freedom: The Ecumenical Patriarchate in Istanbul

Germany’s Reparation Debts to Greece

By Karl Heinz Roth

Following the liberation of Greece from the German occupying forces, economists and experts from the National Bank of Greece began to take stock of the economic effects of the German occupation. They addressed themselves to the participants of an inter-allied conference on reparations held in Paris in late 1945 and early 1946. On 14 January 1946, the conference issued an agreement on reparations and set up an Inter-Alled Reparations Agency (IARA), charged with implementing the agreement.[1] Two expert reports were particularly relevant to the negotiations over reparations owed to Greece.[2] A. Angelopoulos estimated that the sum withdrawn from the Greek national economy in order to pay for the costs of the occupation amounted to 4,050 billion US dollars ($). He estimated the damage done to the overall economy to amount to 3,172 billion $, thus arriving at a total of 7,222 billion $, on the basis of the US dollar’s 1938 purchasing power. A. Sborounis provided an alternative estimate, arriving at an overall sum of 12 billion $, also in the US dollar’s 1938 purchasing power. The conference eventually agreed on a total sum of 7,1 billion $ in the purchasing power of 1938; this sum included the costs of the occupation, among them the occupation bond raised in 1942 and all claims by private aggrieved parties. Far higher sums were calculated in some subsequent – and reliable – estimates.[3] This, however, is irrelevant to the issue at hand, since the agreement on reparations, which was ratified in all due form and has not been annulled to this day, and from which it emerged that about 3.5 % of all reparations to be paid by Germany were to be paid to Greece,[4] provides a solid basis for further considerations, one that is entirely in accordance with international law.  Since the purchasing power of the US dollar  has decreased by a factor of 15 (inflator) between 1938 and 2010, Greece’s reparation claims as established by the Paris Agreement amount to 106,5 billion $ today (2010).

In the London Debt Agreement of February 1953, the reparation claims established seven years earlier and addressed to the West German occupation zones and the later Federal Republic of Germany were suspended until the signing of a peace agreement with Germany. The main reason for this was that the USA and Britain now prioritised the servicing of Germany’s pre-war debt to private creditors over the reparation claims resulting from the war.[5] This meant that, on the level of international law, the Greek government’s hands were tied. In order to continue exerting pressure on the Federal Republic of Germany, the Greek government now linked the issue of reparations to the search for German war criminals and the reparation claims of their victims. Representatives of the Greek government made repeated visits to Bonn; demonstrably, such visits occurred especially frequently in 1956.[6] One year later, the Greek government became more insistent, having arrested a war criminal who had entered Greek territory, the former director of the Administrative and Economic Division of the Wehrmacht Commander for Thessaloniki and the Aegean, Max Merten. Two years later, an Athens military tribunal sentenced Merten to 25 years in prison; he was however extradited to the Federal Republic of Germany several months later.[7] The government of the Federal Republic rewarded Prime Minister Konstantin Karamanlis’ decsision by including Greece in a series of general inter-state agreements by which compensation was provided to those persecuted for racial, religious and ideological reasons in the former occupied territories of the Western hemisphere; this gesture of good will was also intended to bolster West Germany’s claim to sole representation against East German efforts to address the issue of reparations.[8] Following extended negotiations, the Greek government was granted, in March of 1960, a one-off payment of 115 million DM. In a note in the minutes of the agreement, the Greek government stated that Greece’s suspended reparation claims were not rendered void by this agreement.[9]

When East Germany was annexed, the prospect of a peace agreement gave new urgency to the issue of reparations. But those who hoped this situation would yield a binding agreement were soon disappointed. The agreement ratified by the four Allied powers and the two German states on the eve of German unification doubtless amounted to a peace agreement, but it entirely failed to mention the issue of reparations.[10] Consequently, we must assume, until the opposite is proven (e.g. by the publication of additional clauses hitherto kept secret), that the USA, Britain and France have now tacitly renounced their claims to reparations from West Germany, much as the Soviet Union renounced its claims, in all due form, in August of 1953. This fait accompli did not, however, affect the smaller victors of the Second World War, such as Greece. While the CSCE Act later involved these nations seconding the principles agreed on in the Two Plus Four Agreement, one cannot deduce from this an implicit renunciation of the reparation claims that were established, in accordance with international law, in the 1946 Paris Agreement. By implication, the government of the Federal Republic of Germany cannot legitimately consider these claims to have been renounced. On the contrary, the governments affected remain free to assert their still unsatisfied reparation claims against Germany.

The case of the former occupying powers Italy and Bulgaria is different. When Nazi Germany’s former coalition partners Italy, Bulgaria, Rumania and Finland signed a peace agreement with the Allied forces in February of 1947, they were made to pay reparations to the governments of the countries they had helped invade and/or occupy; in return, they were granted renewed recognition of their state sovereignty.[11] In accordance with this agreement, Greece received from Italy the sum of 105 million $, calculated on the basis of the dollar’s purchasing power in 1938; Greece also received 45 million $ from Bulgaria. Expressed in today’s purchasing power (2010), these sums amount to 1,575 billion $ and 675 billion $, respectively – relatively moderate sums. The sums were relatively low because the new protecting powers of the former „Axis“ partners – the USA and the USSR – responded to the emergence of the Cold War frontline by opting for conservative estimates of the reparations to be paid by Italy, Bulgaria, Rumania and Finland. This reparations agreement excluded those with the greatest burden of guilt, the Germans. Germany’s transfer payments had been established in the Paris Agreement on Reparations, and the claim to these payments continued to be asserted until their suspension in the London Debt Agreement.

German Reparation Payments to Greece – A Largely Unsettled Debt[12]

Consequently, the Germans – represented by the Western occupation zones and later by the Federal Republic of Germany – were far from getting away scot-free. The available US sources show that the Reparations Agency established in February of 1946 did not remain idle. It confiscated German foreign assets and repeatedly dismantled physical assets in order to ensure that Germany serviced its debt to the 18 recipients of reparation payments in the Western hemisphere.[13] But because it did not resort to expenseless withdrawals from the economic output of the Western occupation zones, the sums obtained were never as high as the transfer payments the Soviet Military Administration obtained from the Soviet Occupation Zone, and later the German Democratic Republic, in order to satisfy the reparation claims of the Soviet Union and Poland. West German reparation payments amounted to about 4.8 billion $, or only about two fifths of the payments from East Germany.[14] Assuming that about 3.5 % of this sum were transferred to Greece, we arrive at the sum of 168 million $, in the dollar’s 1948 purchasing power. Taking into account the inflator (9.23), the sum of the reparations paid at the time amounts to 1,551 billion $, in round terms and in today’s value.

In 1960, the Federal Republic of Germany effected its global payment of 115 million DM. Although this payment was intended purely as compensation for those who had been persecuted for racial, religious and ideological reasons under the German occupation, while the victims of massacres were excluded, we should not deny that this payment was a reparations payment, if only because of the inter-state character of the transaction. This is all the true as the 1946 Paris Agreement on Reparations explicitly included all individual compensation payments. Taking into account the exchange rate of the time, we arrive at the result that an additional 27,578 million $ were transferred to Greece in 1960. Since the inflator for the time period 1960–2010 is 7.35, this sum amounted to 202.7 million $, in round terms and in today’s purchasing power.

Finally, in 2003, a second group-specific compensation payment was effected by Germany’s federal foundation „Remembrance, Responsibility and Future“; the former forced labourers of Greece were the beneficiaries of this payment. Since our reference point, the 1946 Reparations Agreement, did not yet distinguish between state reparations and individual payments effected on the basis of civil law,[15] we should not exclude these payments either. The former forced labourers of Greece received 20 million euros; on the basis of the 2003 exchange rate, this sum amounted to 22.6 million $, in round terms. The inflator for the time period 2003–2010 (1.19) should also be taken into account; the sum transferred in 2003 then amounts to about 26.9 million $, in today’s purchasing power.

Adding together these partial amounts on the basis of the dollar’s purchasing power in 2010, we arrive at the intermediate sum of 1.781 billion $, in round terms. This sum needs to be substracted from the total sum established in 1946 (106.5 billion $ in the purchasing power of 2010). Taking into account the purchasing power situation of 2010, we arrive at the sum of 104,719 billion $ or – assuming an exchange rate between the $ and the euro of 0.754 – 78,958 billion euros.

Who Will Foot the Bill?

The overwhelming majority of Germans will surely consider the result of this calculation scandalous and reject it with a mixture of anger and resentment – assuming that the wall of silence surrounding the issue is overcome. We hope that this will indeed occur and need therefore to consider the likely comments and counter-arguments.

First, we wish to reject the argument that the Paris Agreement is „yesterday’s news“ because of the 65 years that have elapsed since its ratification, notwithstanding the fact that it was never rescinded on the basis of international law. For instance, Germany’s foreign debt to private creditors, which extended back to the year 1924, continued to be serviced until it had been fully cleared in the 1980s, on the basis of the London Debt Agreement. Why should the standards commonly applied to international non-state debtor-creditor relations not be applied to reparation debts established on the basis of international law?

Second, we wish to point out that our calculations have consistently been based on minimum assumptions and minimum figures. In converting the relevant sums, we have used a price index that is based exclusively on the development of consumer prices and takes account of changes in purchasing power by introducing an inflator into the calculation. But since the reparations payments are intended as compensation not just for pillaged goods and services but also for withheld wages and incomes, we ought in principle to also have considered the wage index or the social product index, in order then to calculate a combined mean value.[16] Had we proceeded in this manner, we would have arrived at a considerably higher sum. Moreover, we have refrained from calculating the interest on the Greek claims established in 1946. Assuming the internationally current interest rate of 4 %, we would have arrived at a sum of 284 million $ in interest for the year 1946; the sum increases to 4.26 billion $ by 2010, thus considerably augmenting the total sum due. The reason we have refrained from taking interest into account is that, despite the moratorium on reparations being lifted by the 1990 Two Plus Four Agreement, the Greek government has neglected to formally advance its claims as established in 1946. Even if the Greek government were to change its policy on this issue (as we hope it will), it will hardly be in a position to demand interest payments. It can only be a question of exacting the unpaid reparation payments in today’s purchasing power, or of prompting the Federal Republic of Germany to finally clear its reparation debt.

A third line of argument will invoke populist feelings of resentment: are German pensioners, already the victims of old-age poverty, now to expiate the crimes committed by the Wehrmacht in Greece? In responding to his line of argument, we should refer back to the historical facts. Aside from the Reichsbank, the Reich treasury and the trade associations, it was mainly large firms who organised and profited from the pillage of Greece, via the managers they dispatched, as their delegates, to Nazi Germany’s economic task forces. The majority of these firms still exist today and continue to play the Greek card: ThyssenKrupp (formerly Fried. Krupp AG), the tobacco industry,  Rheinmetall, the Siemens corporation, the leading construction companies (the former „Einsatzfirmen“ of the Organisation Todt), the major banks (first and foremost Deutsche Bank AG) and numerous other firms easily identified on the basis of written documents. They should be made to foot the bill, just like the German Bundesbank, the legal successor of the Reichsbank, and the successors of the DEGRIGES commercial monopoly (the Federal Association of German Industries, Bundesverband der Deutschen Industrie, and the Federation of German Wholesale, Foreign Trade and Services, Bundesvereinigung des Groß- und Außenhandels). The present situation represents a congenial occasion for a generous payment to Greece, funded from the capital assets of those with a historical responsibility to the country. In other words, there is no need to burden the average tax payer.

The sum to be mobilised is equivalent to the volume of the Papandreou government’s second austerity programme. Even if one or two billion euros were diverted for the purpose of compensating the descendants of the victims of massacres, such a payment would provide considerable relief to the Greek national economy. Its protagonists could implement an anti-cyclical reconstruction programme geared especially to the needs of ordinary people, thereby providing a Europe-wide impulse for the direct democratic self-administration of the economy.

Calculation of Greek Reparation Claims

10 August 2011

I. 7.1 billion USD, based on the dollar’s purchasing power in 1938 (Paris Agreement on Reparations, January 1946)

II. Conversion factor to the dollar’s purchasing power in 2010 = 15 (CPI)

Amount 2010 = 106. 5 billion USD

III.  Interest p.a. = 4 %, to be calculated for the years 1946–2010  =  64 years

1946 = 284 million USD – increases to 4.26 billion USD by 2010

This interest is not taken account of, because the Greek government has largely failed to insist on payment of reparations. Accordingly, compound interest is also disregarded.

IV. Sums to be substratced (reparation and compensation payments already effected):

1) Probable West German reparation payments to Greece until the early 1950s:

Greek share of total reparations due to signatory states in 1945 = 3.525 %

Funds from reparation categories A (2.7 %) and B (4.35 %) = ca. 3.5 %

Total amount of direct and indirect reparation payments effected by West Germany according to Jörg Fisch = 4.8 billion USD

Greek share = 168 million USD

Amount in today’s purchasing power (inflator between 1948 and 2010 = 9.23) =

1,550,640,000 $ =  1,551 billion $ in round terms

2) 1960: 115 million DM lump-sum payment (compensation paid to those persecuted for racial and ideological reasons)

Exchange rate between the DM and the USD in 1960 = 4.17

Sum in USD =  27,578 million USD

Inflator for the period 1960–2010  =  7.35

In today’s purchasing power, the sum therefore amounts to 202,698,300 =  202.7 million $ in round terms.

3) 2003: 20 million euros worth of compensation payments to former Greek forced labourers

Exchange rate between the dollar and the euro in 2003 = 0.885 = 22.59 million USD in round terms

Inflator between 2003 and 2010 = 1.19

In today’s purchasing power (2010), the sum therefore amounts to 26,882,000 $ = 26.9 million $ in round terms.

Total amount of reparation and compensation payments already effected, in today’s purchasing power =  1,780,600,000 = 1,781 billion $ in round terms

Amount of reparations still due in 2010 = 104, 719 billion $

Assuming the exchange rate between the USD and the euro = 0.754, we arrive at the sum of

78,958 billion euros (in round terms)

[1] The Reparations Agreement and the most important of the Greek laws that were passed subsequently have been documented (in English and German) in: Bundesministerium der Justiz (ed.), Deutsches Vermögen im Ausland. Internationale Vereinbarungen und ausländische Gesetzgebung, Köln, n.d. (1951), pp. 10 ff., 169 ff.

[2] On this and what follows, cf. Athanassios  Kalafatis, Die wirtschaftliche Katastrophe Griechenlands und die rechtlichen Ansprüche auf Reparation, in: Schwarzbuch der Besatzung, Red. Manolis Glessos, second expanded and corrected edition, Athens 2006 (in Greek and German), pp. 12–22.

[3] Cf. Kalafatis, Die Wirtschaftliche Katastrophe Griechenlands, pp. 20 f.

[4] A distinction was drawn between two categories of reparations: the main category “Be” (withdrawals from German foreign assets, dismantlement of physical assets and the handover of the commercial fleet) and the supplementary category “A”. Greece was accorded 4.35 % of the reparations from the main category “Be” and 2.7 % of the reparations from the supplementary category “A”. Since we do not know how the payments actually effected were divided between these two categories, we have based our calculations (see below) on the mean value 3.525 %, rounded up to 3.5 %.

[5] On this and what follows, cf. Christoph Buchheim, Das Londoner Schuldenabkommen, in: Ludolf Herbst (ed.), Westdeutschland 1945–1955. Unterwerfung, Kontrolle, Integration, Munich 1986, pp. 219-229; Ursula Rambeck-Jaschinski, Das Londoner Schuldenabkommen. Die Regelung der deutschen Auslandsschulden nach dem Zweiten Weltkrieg, Munich 2005.

[6] On this and what follows, cf. the survey of the relevant Greek scholarly literature in: Wolfgang Breyer, Max Merten – ein Militärbeamter der deutschen Wehrmacht im Spannungsfeld zwischen Legende und Wahrheit, doctoral dissertation, University of Mannheim 2003 (unpublished), pp. 106 ff.; on West Germany’s delay tactics, see Hagen Fleischer, „Endlösung“ der Kriegsverbrecherfrage. Die verhinderte Ahndung deutscher Kriegsverbrechen in Griechenland, in: Norbert Frei (ed.), Transnationale Vergangenheitspolitik. Der Umgang mit deutschen Kriegsverbrechern in Europa nach dem Zweiten Weltkrieg, Göttingen 2006, pp. 464–535.

[7] On the trial and the background of Merten’s extradition, cf. Breyer, Max Merten, pp. 115 ff., 126 ff.

[8] GDR diplomats offered to engage in bilateral negotiations on compensation with several Western and Southern European countries in return for diplomatic recognition of their state.

[9] Cf. Gabriele Heinecke, Ärger mit dem Erbe. Reparationen oder der Fall Distomo (Griechenland), August 2000. Available online (various websites).

[10] Cf. Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany, 12 September 1990, available on the Internet (Wikisource, search term: “Two Plus Four Agreement”).

[11] The agenda items and results of the Paris Peace Conference, summarised in the peace treaty signed on 10 February 1947, have been extensively documented on the website of the US State Department.

[12] I would like to thank Thomas Bindl and Angelika Ebbinghaus for compiling the statistical materials that provided the basis for the following calculations.

[13] Cf. the debate on the activities of the IARA in the various documentary volumes published under the title “Foreign Relations of the United States” (FRUS), Washington DC, 1946–1950.

[14] Cf. Jörg Fisch, Reparationen nach dem Zweiten Weltkrieg, München 1992, pp. 319 f.; id., Reparationen und Entschädigung nach dem Zweiten Weltkrieg, in: Blätter für deutsche und internationale Politik, 6/2000, pp. 687-696 (table on p. 691).

[15] In the debate on this phenomenon, it is frequently overlooked that the “invention” and elaboration both of individual claims to compensation and of the claims of specific, clearly defined social groups only began when comprehensive reparation payments were subjected to growing restrictions as a result of the Cold War.

[16] For instance, in his well known expert opinion on the compensation of forced labourers, Thomas Kuczynski justifiedly combined the cost of living index (inflator) with the wage index (deflator), calculating a mean value on the basis of the two. Cf. Thomas Kuczynski, Brosamen vom Herrentisch, Berlin 2004.

“Conference 2010 Papers”

Themes on Hellenic Language and Culture Contributed to the 15th Annual Educational Forum/Conference of the American Foundation for Greek Language and Culture, by the Advisory Council on Hellenic Education of the Hellenic Link, Inc.

I N T R O D U C T I O N

In three sessions of the AFGLC Conference,The Hellenic Link, Inc. had the privilege and the opportunity to bring into focus and discuss several issues, considered pivotal for putting the Greek language and Culture on the road to preservation and blossom in 21^st Century America .

1) “Aligning Greek Language Teaching with U.S. National Standards” was the theme presented by Dr. Vasiliki Tsigas-Fotinis. In her paper, Dr. Fotinis deals with the rationale to develop principles of teaching/learning Greek, which would enable the inclusion of Greek in the repertory of foreign languages currently taught in American public and private schools. She also deals with the need to establish criteria for valid training and certification of teachers of Greek.  Interestingly for the community of Hellene educators, she came forward with a proposal for a collaborative project to work on the prerequisites as well as for the development of teaching standards applicable to Greek.

An outline of her proposal was available at the service table of the relevant session of the Conference.

2) “Employing Technology as a Conduit to Enhance, Promote and Disseminate Less Commonly Taught Languages:  The Case of Modern Greek” (in three parts)

Two presentations on methods combining the use of multimedia and language technologies and tools in language learning were contributed to the program by the Institute for Language and Speech Processing and its Affiliate “Athena” Research Center (respectively directed by Professors Basil Mertzios and George Carayannis). Dr. Frieda Chralabopoulou of the Institute meticulously prepared the two presentations. Unfortunately, she was unable to make the transatlantic trip for the presentation here. Standing in her stead was her colleague and friend, Dr. Maria Hnaraki, who kindly assumed the task. We are indebted to all of them for enriching our program with resourceful ideas and information.

As to the presentations themselves, the two first papers were presented in the context of Computer-Assisted Language Learning (CALL), were centered on “filoglossia+” multimedia courseware, addressed to adult learners of Modern Greek with little or no previous knowledge of the language. The aim of the presentation was to present the basic features of this particular course series, which aspires to increase the visibility of the Greek Language worldwide and also to make it available to Greeks of the Diaspora, wishing to solidify ties to their culture, keep the language of their forefathers alive and thus preserve their Hellenic identity.

In the Workshop, four applications addressed to English speaking foreigners who are interested in the Greek language and culture and/or to the Greeks of the Diaspora were presented. The applications, all related to Greek language learning, include (i) filoglossia+(φιλογλωσσία+), a four multimedia CD-ROM series with English language support targeting English-speaking learners of Modern Greek, (ii) XENION lexicon, a bilingual and bi- directional(Greek-English/English-Greek)dictionary and (iii) Nea Logomatheia (Νέα Λογομάθεια) addressed to Greek students of primary and lower secondary education. Regarding the Greek culture, SAPPHO (ΣΑΠΦΩ), a DVD-ROM series which constitutes a thesaurus of knowledge about the Greek islands, was presented.

3) “Tools of Longitudinal Student Exposure to Greek Language and Culture”

Appropriately for the Conference Theme, “Tools of Longitudinal Student Exposure to Greek Language and Culture.”  Dr. Nikos Metallinos has talked about  From the basis of his Hellenic Studies Unit at Concordia University in Montreal , he has drawn a blue print for upper level graduate studies which will graduate competent Greek teachers for the Canadian and American schools. With support of the administration of his institution and the Hellenic community of Montreal , he plans action for the reversal of the problem of continued decline in Greek school enrollments with the antidote of introducing curricular improvements securing an academic preparation of Greek teachers with solid knowledge and teaching leadership potential.

4) “Modular Teaching of Hellenic Cultural Themes:  The Crucial Link Connecting Content and Pedagogy”

Dr. Constantine Hatzidimitriou in his paper has overviewed the evolution of Hellenic Studies in the United States at the elementary, secondary and higher education levels in both private and public institutions. He observed that the prevailing pattern of teaching has been one of isolation, and non-alignment of resources, scholarship and pedagogy, between lower and higher education and between the private and public sectors. He further expressed the view that this non-alignment has resulted in a systemic failure to link the content of Hellenic Studies to major themes and subject matter in the American educational mainstream, especially in context of the public elementary and secondary schools. Citing specific examples, he went on to propose that one way to help reverse this marginalization and decline is to institute a modular approach to teaching core subjects of Hellenic Culture, utilizing solid interdisciplinary links between academic specialists and the sectors of elementary and secondary private and public school systems.

5) “Hellenic Paedeia: College Level Education for High School Students”

In his paper, Dr. Dean Lomis was preoccupied with the concern to be able to associate Greek American youth with the roots of their cultural heritage. For teen age Americans, including Greek-Americans, he envisages a Greek language and culture, college-level education, while they are still in senior high school. The relevant program that he proposes embodies two educational elements: one remedial, familiarizing the student with the Greek language, cultural heritage and ethos, while the second, utilitarian with educational cost-effective characteristics , offers academic credits to enhance their collegiate studies. To review the suggested structure of the program, curriculum distribution, adjunct faculty status and recruitment, tuition and expense arrangements, academic credit, and advanced college placement considerations, reference is made to the paper itself which follows. Success of this program will hinge on the academic institution with a viable Hellenic Studies program, which would provide the focus of leadership and guidance. As such, the USF, the hosting institution for the AFGLC Conference, is recognized by the author and proposed as most appropriate for the implementation of the innovative program.

I should note that all these contributions had as αφετηρία or point of conceptual departure the

Hellenic Education Plan for America (Hellenic Link Inc., New York, 2005), contributing writers of which were among the active participants in the AFGLC Conference.  The Hellenic Link, Inc. is very pleased to offer to its members and the community at large the benefit of the ideas and suggestions of the esteemed colleagues who expressed them in detail in these introduced papers.

Constantine J. Efthymiou, PhD

President, Hellenic Link, Inc. and

Coordinator of its Advisory Council on Hellenic Education

“Aligning Greek Language Teaching with US National Standards” ¹

Vasiliki Tsigas-Fotinis, Ph.D. (Caldwell College, Caldwell, NJ)

In order to prepare America for the 21st century, the US Department of Education along with subject – specific professional associations has developed National Standards for subjects taught in public educational institutions. National Standards are voluntarily being employed for each major subject being taught in the USA. These content and curriculum standards are guidelines or goals of what is expected to be taught and learned in their respective field. State and local subject standards generally align with the National Standards for each subject. Standards are a prerequisite for establishing criteria needed for teacher training and certification and for the development of assessments.

“With the help of a three-year grant from the US Department of Education and the National Endowment for the Humanities, an eleven-member task force, representing a variety of languages, levels of instruction, program models, and geographic regions, undertook the task of defining content standards — what students should know and be able to do — in foreign language education. The final document, Standards for Foreign Language Learning: Preparing for the 21st Century, first published in 1996, represents an unprecedented consensus among educators, business leaders, government, and the community on the definition and role of foreign language instruction in American education. This visionary document has been used by teachers, administrators, and curriculum developers at both state and local levels to begin to improve foreign language education in our nation’s schools.”

In 2009, the NEW revised 3rd Edition Standards for Foreign Language Learning in the 21st Century, includes targeted standards for Arabic, Chinese, Classical Languages, French, German, Italian, Japanese, Portuguese, Russian, and Spanish. My question today is, “Should there be national standards for the Greek Language? In addition, should there be national standards for Greek Language teacher training and certification?” “If so, what implications do these questions bring to light?”

Along with the many other notable subjects, NATIONAL STANDARDS FOR　FOREIGN LANGUAGE EDUCATION have been developed by the US Department of Education as a Collaborative Project of ACTFL (American Council on the Teaching of Foreign Languages), AATF (American Association of Teachers of French), AATG (American Association of Teachers of German), AATI (American Association of Teachers of Italian), AATSP (American Association of Teachers of Spanish & Portuguese), ACL (American Classical League), ACTR, CLASS and NCJLT-ATJ. [See http://www.actfl.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=3392 for actual standards]. The Philosophy Statement of this document sums up its purpose, stating:Language and communication are at the heart of the human experience. The United States must educate students who are linguistically and culturally equipped to communicate successfully in a pluralistic American society and abroad. This imperative envisions a future in which ALL students will develop and maintain proficiency in English and at least one other language, modern or classical. Children who come to school from non-English backgrounds should also have opportunities to develop further proficiencies in their first language.

I wish the last sentence of this Philosophy Statement was in place when I entered public school only knowing Greek from my immigrant parents. Could you imagine the effect of my school giving me the opportunity to further develop my Greek language proficiencies? What a difference that would have made on me as well as on my English speaking classmates.

As is stated in the above Philosophy Statement, Classical and Modern languages are to be developed and taught. Their usefulness is clear. Greek and Latin languages help students improve their understanding of scientific, medical, legal and mathematical terms and their etymology. Knowledge of these Classical languages will help them do better on Standardized tests because they can figure out words and their meanings. Moreover, the more structured and complex a language is, just like music, more synaptic activity occurs in the brain. Advantages of developing such standards for Hellenic Education effort in North America include the enlargement of the possibility of having the Greek language offered in more public and private schools. When I googled “Why Learn Greek”, I found 13,400,000 results entries, a large majority of these web sites like the one that follows make mention of the importance of understanding the New Testament and other classical works in their original language. In http://www.gsbaptistchurch.com/greek/ under The Greek Language it states:

From 13th Century BC “Linear B” Greek, through the “Classical Greek” of Homer, 8th century, and Plato, 4th century, to the Greek of the Bible, called “Koine Greek” or the common man’s Greek, the language is a marvelous form of language, capable of exact expression and subtle nuances. 　Christ came when the fullness of time was here (Gal 4:4), and the universal language used to capture and record and preach his arrival and the New Testament he came to offer, was Koine Greek. 　Every Christian can benefit from the study of this language.

The American Classical League, American Philological Association, and Regional Classical Associations have developed National Standards for Classical Languages (Greek and Latin). [See http://www.aclclassics.org/pdf/standards.pdf] This brings an especially profound set of questions for the Greek community to address. Should we too as a united Greek community join in recognizing these National Standards for Classical Languages? Should we also develop National Standards for the Greek Language? [Modern Greek officially came to be in the 1970’s] And the biggest question of all, who is “we” in the Greek community?

The national standards for foreign language education center around five goals: Communication, Cultures, Connections, Comparisons, and Communities (the 5 C’s of foreign language education). In establishing national standards for the Greek Language, these five Cs need to be answered with research, detail explanations and agreement.

STANDARDS FOR FOREIGN LANGUAGE LEARNING COMMUNICATION
Communicate in Languages Other Than English

• Standard 1.1: Students engage in conversations, provide and obtain information, express feelings and emotions, and exchange opinions [in the Greek language]
• Standard 1.2: Students understand and interpret written and spoken language on a variety of topics
• Standard 1.3: Students present information, concepts, and ideas to an audience of listeners or readers on a variety of topics.

CULTURES
Gain Knowledge and Understanding of Other Culture

• Standard 2.1: Students demonstrate an understanding of the relationship between the practices and perspectives of the culture studied




• Standard 2.2: Students demonstrate an understanding of the relationship between the products and perspectives of the culture studied

CONNECTIONS
Connect with Other Disciplines and Acquire Information

Students reinforce and further their knowledge of other disciplines through the foreign language [Key for Greek language; i.e., vocabulary, medicine, math, science, theater, music…]

• Standard 3.1:
• Standard 3.2: Students acquire information and recognize the distinctive viewpoints that are only available through the foreign language and its cultures

COMPARISONS
Develop Insight into the Nature of Language and Culture

• Standard 4.1: Students demonstrate understanding of the nature of language through comparisons of the language studied and their own [Identify etymological roots of many English words from the Greek Language, and understand how the English language is entering the Greek …] Students demonstrate understanding of the concept of culture through comparisons of the cultures studied and their own. [Culture in terms of arts, theatre, dance, music, religion, food, dress … has many parallel and distinct conceptual frames]

  COMMUNITIES
  Participate in Multilingual Communities at Home & Around the World

  • Standard 5.1: Students use the language both within and beyond the school setting

  • Standard 5.2: Students show evidence of becoming life-long learners by using the language for personal enjoyment and enrichment.  [Annual celebration of Greek and American Democracy on March 25.]

    
    

    In teaching Greek, we are not starting from scratch; the American Classical League has developed a set of syllabi for “Attic Greek” which is used as an outline for the National Exam for “Attic” Greek

    
    

    As of now there is no American Association of Teachers of Greek, however, the Federation of Hellenic Educators and Cultural Associations is an umbrella organization for a number of associations of Teachers of Greek, i.e., Greek Teachers Association “Prometheus” of New York Metro area, Greek Teachers Association “Athena” of Illinois, Greek Teachers Association “Iliada” in Philadelphia area, Hellenic Society PROMETHEAS of Washington, DC, Saint Basil’s Academy Teachers College Alumnae Association (S.B.A.T.C.A.A.), Greek Teachers Association of Florida, St. Irene ChrysovalantouAligning Greek Language Teaching with US National Standards” ¹

    
    

    
    

    
    

    Each of the American Associations of Teachers of [German, Italian, Spanish, etc.] have their vision and mission statements,　by-laws, research on who and from where their language teachers get certified(which are also linked on the ACTFL web site), and how much education their members have, on their websites .　 It might be worth our while to see and study what others have done and reflect how some of these ideas could help us with the Greek Language.　 Again I stress, that we need to have Greek Language representatives on the American Council on the Teaching of Foreign Languages and other such organizations that promote the teaching of foreign languages. In addition, Hellenic, Ancient, Byzantine and Modern Greek Studies programs at the various universities can play a major role in assisting and promoting the future training and certifications of Teachers of Greek.

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    
    

    The Plan.

    
    

    National Standards have been created to begin to improve foreign language education in our nation’s schools. Do we want to improve Greek Language education in America as well?

    
    

    1 Paper presented at the 15th Conference/Forum of the American Foundation for Greek Language and Culture (AFGLC), inTampa & Tarpon Springs Florida, February 19-20, 2010; a contribution from the Advisory Council on Hellenic Education of the Hellenic Link, Inc.

    
    

    An important suggestion that Hellenic Link, Inc. has been a proponent of is the possible linking of Hellenic Studies programs at some universities with their Departments of Education.　 For example, if we look at the website of the Modern Greek Studies Program at Rutgers, we see that this program is linked to several other university Departments (Classics, Religion and other), but not to that of Education.  This link is critical if we are true to our language and its further development.　 We need people who know BOTH the Greek Language well and also know how to most effectively teach it to others. Currently, it is encouraging to note that at least one university, the Concordia University of Montreal, is considering actively the development of such interdisciplinary link for its Hellenic Studies Program.This presentation will be enhanced if during a workshop these critical questions could be discussed and the new questions and responses could be documented and circulated. We could initiate a brainstorming session to start filling in and substantiating the 5 C’s for Greek Language learning at this conference. [Have 5 posters where people could offer standard suggestions] A follow up committee should be created to further identify the practical implications and the scaffolding processes necessary for the Greek language to be cultivated in America. I hope the participants of this conference will approve and adopt a recommendation to establish a committee, under the auspices of AFGLC and HL, to study and promulgate a draft of relevant National Standards.—————————————————————–

    
    

    
    

    
    

    In addition to National Standards for learning any language, the proper preparation and training of teachers to teach a language should also be defined nationally. In the US, there has rightfully so been a trend to have all teachers in public schools to have the appropriate certifications and education to teach. Dr. Adam D. Blistein, Executive Director, American Philological Association has sent me a link to a set of standards for Latin teacher training and certification.　 The current draft of these standards is found at:

    http://nge.aclclassics.org/. Currently, the State of New York offers a Regents Exam in Modern Greek, and New Jersey accepts this exam as well. The Greek Orthodox Archdiocese Department of Greek Education also offers a Comprehensive exam in Modern Greek, found on their web site http://goarch.org/archdiocese/departments/education/exam. Their list of standards and check points of the Greek examination (in Greek) is found at: http://goarch.org/archdiocese/departments/education/exam/STANDARDS%20-%20CHECKPOINTS%20OF%20GREEK%20EXAMINATION%20-IN%20GREEK.pdf . We need to see if anything else exists as well. We need to compile a list of all existing exams, coordinate and consolidate any duplicated effort and determine any mutual and missing links. All parties that offer Greek exams should be involved with establishing national standards for the Greek language.http://www.apaclassics.org/education/Standards.pdf. We need to review these and tailor them for Greek Language teacher training and certification. In addition, we need to work with both Departments of Education and Hellenic or Modern Greek Studies Programs in more colleges and universities in order to guarantee that the appropriate courses needed for state and national certifications of teachers of the Greek Language are offered.
    There will be two major drawbacks for the Hellenic Education effort in North America if we continue to ignore the creation and implementation of National Standards for the Greek Language and for those who will teach the language. One is the sporadic, inconsistent and politically and culturally subjective, and outdated approach to language teaching and learning of the language that largely exists today. And the other drawback is the extinction or the undermining of the “truth that sets us free”. What I mean is this, many classic great thinkers thought and wrote their work in Greek. Greek is the primary source of their archetypal work. If our command and understanding of the Greek language is poor, then the deeper meanings of these great works will be lost or worse yet, left for others to interpret in their own subjective way. The Greek language is ever changing, but always the same. The language vocabulary and structure has changed throughout the years, but its semantic quality has remained substantially unaltered.

“Aligning Greek Language Teaching with US National Standards” ¹

Tools for Longitudinal Student Exposure to Greek Language and Culture 1
by
Nikos Metallinos, PhD
Professor, Department of Communication Studies
Concordia University, Montreal, Canada

Abstract

The constant and massive decline in the enrollment of students in our Greek schools in North America’s Hellenic communities is a serious phenomenon, which needs to be examined. This paper (a) reviews the issue, (b) discusses the means to overcome the problem, and (c) suggests the establishment of Hellenic Studies programs within North American universities, which will prepare, academically, the future instructors of the Greek language and culture.

Introduction

The increased absence, or drop-out of the first, second, and third generation Greeks from the Greek schools abroad is a serious phenomenon, which has raised the concern of the Greek government, Greek educational authorities, and various institutions abroad (universities, communities, churches, civic and professional associations, etc.).  These institutions have created agencies and various programs aimed at boosting learning of the Greek language and culture, as well as meetings, symposia, and open dialogues referring to this phenomenon.  However, the most significant and primary cause of this drop-out or absence of Greeks abroad from the Greek schools has not been given much attention and/or consideration. The fact remains that primary and secondary Greek education of students abroad in the Greek language and culture has been left to either a limited numbers of Greek teachers from Greece, who lack experience of handling classes of entirely native populations of students, or to academically unprepared teachers.

The issue regarding the rapid drop-outs of youngsters from the Greek schools abroad only sporadically has been considered by Greek scholars abroad.  Consequently, literature explaining the reasons of this is scarce.

In her article titled Greek Education Abroad:  Prospects for Rejuvenation, Renovations In Hellenism in the 21st Century, Marina Lykoudis (2002), discusses the issue.  The reasons that cause the drop-out phenomenon, according to Lykoudis are:

a.    The decline of Greek immigrants.
b.    The return of many families to Greece.
c.    Smaller families.
d.    The parents who are the main reason.

It is possible that all four of these reasons have to do with the phenomenon.  However, they are far from being the main reasons, considering that none apply unilaterally to all Greek communities in North America.

In reviewing the publications on Greek related issues in the Journal of Modern Greek Studies Association, one will fail to isolate an article regarding the true reasons for the drop-out.  Some literature identifies plainly the issues (Maskaleris, 2001), however, when it comes to why young Greek children refuse to attend Greek schools the reasons are not existent or refer to certain things such as:  Greece, the motherland, does not help us; we need more Greek teachers from Greece; the youngsters are too busy with the homework of the schools they attend.

The most responsible document on this issue is the publication by the Hellenic Link Inc., An Hellenic Education Plan for America (2005), which provides an in-depth assessment of the issues of Greek education in North America discussing (1) The State of the Hellenic Education in America Today, (2) The Greek Language and Culture Programs of the Church, (3) Classroom Problems and Some Suggestions, (4) Determining the Scope and Sequence of Modern Greek Curriculum, (5) Hellenic Education in the Public Schools of America, (6) The US Academic Institutions and the Hellenic American Community:  Some Early Interactions of Hellenic Education, (7) College Level Courses for High School Students:  A Much Needed Innovation (Efthimiou, 2005, p. III).
As this outline of the document indicates, first, the examination of the issue is restricted to the United States’s Greek education system, which overlooks important developments in other parts of the world such as Australia, Germany, and foremost Canada; second, the issues are raised yet the concrete suggestions for the solutions to the problem are scarce, if not omitted; and third, the heart of the problem, which is the lack of properly educated teachers to meet the challenge and deal with the problem on hand is overlooked.

In summary, the actual reasons for the phenomenon have not been dealt with by the literature and those responsible for the preservation, development, and perpetuation of the Greek language and culture abroad.

The Reasons Explaining the Phenomenon.

The Hellenic Studies Unit of Concordia University decided to explore further and to investigate what might be the actual cause of the decline of the Greek school attendance in North America, devoting its Annual Lecture Series 2008-2009 to exploring the causes and providing sound explanations of this phenomenon.  The theme of the Lecture Series was The Academic Preparation of the Teachers of Greek Language and Culture Abroad.

We attempted to investigate and confirm our initial discussions: whether or not the reasons behind the rapid decline of the Greek schools in North America is due to the insufficient and at times unacceptable background and preparation of those called upon to teach the Greek language and culture to the North American born and raised youngsters of Greek descent.

Experiences as teachers in our Greek schools taught us that to teach, to reach, and to motivate successfully the Greek American young people one needs to understand their environment, the school systems which they attend, and their own culture, traditions, and habits, among various other factors.
On the bases of these realizations, three scholars of education programs dealing with pedagogical issues regarding the academic preparation necessary for future teachers of the Greek language and culture in Greek schools in North America were invited.  What follows is only a brief outline of the major points of each of these scholars (their research papers will be published in a forthcoming Monograph of the proceedings.
Dr. Andre Gerolymatos, Head of the Hellenic Studies Program at Simon Fraser University of British Columbia and founder of the internet program, Teaching the Greek Language and Culture Abroad, provided the following main suggestions:
1.    Teaching the Greek language and culture abroad presupposes the teachers are equipped and knowledgeable of modern technologies, such as the use of the internet in their instructions.
2.    Teachers of the Greek language and culture must be a part of and have knowledge of the cultural environment of the students they teach so that they can use the “language” of their pupils if they are to motivate and capture their attention.
3.    Teaching through the internet has a universal appeal, a vast audience, students and listeners beyond the ones of Greek descent, which allows a universal acceptance of the Greek language and culture.  This, in turn, motivates the Greeks to study their language and culture.
Dr. Shirley Steinberg, Director of the Paulo and Nita Freir International Project of Critical Pedagogy, and Professor at McGill University’s Department of Integrating Studies in Education.  Her lecture was titled Teaching the Neighborhood:  Integrating Distinct Cultures Within Our Public Schools.  The main points of Dr. Steinberg’s lecture were as follows:

1. As citizens of the modern world we must recognize that the various ethnic minorities are not really minorities.  In fact, they are the main body of the societies we live in.  In other words the Anglophone and Francopohone citizens of the province of Quebec in actuality are the minorities. This is an important fact in the preparation of teachers.
2. It is for this reason that the academic preparation of the instructors of the language and culture of minority communities must be incorporated and become a part of our general public educational system.  This will unify the teachers preparation across the board.

Such a program will benefit not only instructors and students but foremost the society at large, which will become cognizant of other cultures.

Dr. Hariette Petrakos’, Associate Professor of Education, research interests focus on the reciprocal influences of home and school of children’s development.  Her lecture titled Education Approaches that Enhance the Teaching of Greek Language and Culture, focused on the following issues:

1. The contributions by parents and family in the preparation of their children to attend the Greek schools is paramount, and should not be overlooked in the preparation of the instructor of the Greek language and culture, as often is the case with the present instructors of the Greek schools in North America.
2. It should be emphasized that with proper academic preparation, the instructors of the Greek language and culture must be talented; they must love teaching; and they must recognize, deeply and seriously, their responsibilities as teachers.  It is those special elements that will attract the youngsters, and generally all students, to attend and enjoy the Greek schools.  This is something that is lacking from most Greek schools in North America.
3. One more key educational approach that will enhance the teaching of the Greek language and culture is to engage the students in various other cultural activities, beyond the classroom instruction of the languages, such as theater, dance, music, poetry, art.  This presupposes that the Greek school instructors must be academically prepared to undertake and supervise such cultural activities.  Such activities and this type of curricula are rare in today’s Greek schools, with the exception of the Greek folk dances, which seem to substitute for all the rest.

In summary, these three scholars provided the reasons why and the means through which the problem of rapid drop-out of Greek students from the Greek schools can be alleviated.  What remains is to look at the concrete, practical, and durable ways to overcome it.

The Establishment of Hellenic Studies Programs in North American Universities.

The strengthening and continuation of the existing, and the establishment of new Hellenic Studies programs in North American Universities, is not a new idea of this author.

The literary sources on the issue are numerous.  One has to look at the MGSA Bulletins (2002; 2007; 2008), to recognize the great variety of Hellenic Studies curricula in various North American universities (Iatridis, 2002; Papacosmas, 2007, 2008).  However, regardless of the rich programs in Classic, Byzantine, and Modern Greek Studies, the decline in enrollment is indicative of changing times and misorientation (Galland, 2006; Klironomou, 2006; Pittas-Hershbash, 2006; Tzovas, 2006).  Whereas the former is obvious—we live in a modern technologically-oriented world—the latter needs explanation.

I believe that we need to re-orient our university Hellenic Studies programs to meet the demands and fulfill the needs to create the future instructors of the Greek language and culture, starting from the bottom up.

The continuation, strengthening, and even the establishment of new Hellenic Studies programs in North American universities will not solve the problem, unless these programs create specific curricula which will prepare their graduates (B.A., MA, or Ph.D.), to also become instructors of Greek language and culture in the Greek schools in all levels.  I believe this is a sound, practical, and significant solution to our problem.

The decline of the Hellenic Studies programs (Classic, Byzantine, and Modern), from all universities of North America (even from the elite ones such as Yale, Harvard, Princeton, etc.), is an indication of our need for reorientation.  The market for today’s Hellenic Studies programs graduates is limited.  Consequently, the existing programs are closing due to low enrollments.  On the other hand, the Greek schools of the North America Greek communities need teachers who must be academically prepared to undertake the challenging tasks of teaching the youngsters the Greek language and culture.

If and when the North America Hellenic Studies Programs create such curricula, which will be rich in pedagogically oriented courses, strong in modern education theories courses, and an extended adaptation of new technology based courses, only then the instructors of the Greek language and culture of our North American Greek schools will be ready to meet the challenge of today.

The creation of such curricula will solve both problems.  They will allow the continuation of the Hellenic programs within the universities and at the same time will prepare the teachers of our future Greek schools.

In today’s practical and market-oriented world, we need to adopt and embrace the dictates of technology and multiculturalism, to survive.  The academic preparation of the future instructors of our Greek language and culture abroad can only be achieved if we reexamine and redirect the emphasis of the Hellenic Studies programs of our universities (Lampropoulos, 1984).
This is what we have decided to do as soon as we become a complete Hellenic Studies Program at Concordia University in Montreal, and this is what we suggest that other already existing programs should consider adopting to secure the continuation and achieve the preservation of our Greek language and culture abroad.

References
Efthymiou, C.  (Ed.).  (2005).  A Hellenic Education Plan for America.  New York:  The Hellenic Link, Inc.
Galland, T.  (2006, May).  The Status of Modern Greek and Hellenic Studies in Higher Education in Canada and the New York University Experience.  Journal of Modern Greek Studies, vol. 24, (no.1), pp. 141-151.
Klironomos, M.  (2006, May).  The Status of Modern Greek Studies in Higher Education:  A Case Study of the West Coast of the United States.  Journal of Modern Greek Studies, vol. 24, (no. 1), pp 153-164..
Lampropoulos, V.  (1989, May).  Modern Greek Studies at the Crossroads:  The Paradigm Shift from Epiricism to Skepticism.  Journal of Modern Greek Studies, vol. 7, (no. 1), pp. 1-39.
Lykoudis, M.  (2000).  Greek Education Abroad:  Prospects for Rejuvenation, Renovations In Hellenism in the 21st Century.  S. Constanides & T. Pelagides (Eds.), (pp. 439-452).  Athens: Papazisis.
Iatridis, J.  (Ed.).  (2002). The MGSA Bulletin, XXXIV, ISSN 0047-7702.
Maskaleris, T.  (2001). Saving the Hellenic Heritage:  The Importance of Modern Greek Studies (pp. 25-34).  In N. Metallinos (Ed.), Hellenic Studies at Concordia.
Papakosma, V.  (Ed.).  (2008). The MGSA Bulletin, XL, ISSN 0047-7702.
Papakosma, V.  (Ed.).  (2007). The MGSA Bulletin, XXXIX, ISSN 0047-7702.
Pittas-Hershbach, M.  (2006, May). The Status of Modern Greek Studies in Higher Education:  As Case Study of the East Coast off the United States.  Journal of Modern Greek Studies, vol. 24, (no. 1), pp. 179-199..
Tzovas, D.  (2006,  May).  The Future of Modern Greek Studies in Higher Education in the United Kingdom:  Lost in Academia.  Journal of Modern Greek Studies, vol. 24, (no. 1), pp. 201-208.

—————————————————–
1 A contribution from the Advisory Council on Hellenic Education of the Hellenic Link, Inc.